Das Sächsische Weichbildrecht mit Glosse
Artikelübersicht
Artikel Summarium Incipit
Artikel 1 Nv horet vnde vornemet von d<es> rechtes begin, vnde von wanne is her
Artikel 2 Von eiginschaft, vnde wy eigen lute zcum ersten sint vffkomen. Hie von sagen die lute, daz dinstlute komen sint. Do wed(er) legeth sich
Artikel 3 Von eigintschaft an gebort. Man spricht aber, daz hie uor by den alden fursten gesaczt ist: Ap eyn vry
Artikel 4 Wie eyn man sine vrieheit behalden sal mit geczuge zcu wichbilde rechte. Welch man aber in wichbilde recht gesessen hot iar vnde tag an mannes
Artikel 5 Von vorbanten vnde von vorczalten. Welch man vnbesprochen im wichbilde zcu Sachzen in dem lande mit vnrechte
Artikel 6 Wy wichbilde recht ist vff komen. Wollet ir horen vnde vornemen, zo wil ich uch sagen von dem beghin
Artikel 7 Von des richz beghin, vnde von siner wandelunge, vnde wie daz rich kegen Nv muszin wir grifen an daz recht, vnde sagin, wy lange daz riche stund
Artikel 8 Von des keisers rechte, wie das bestetigit ist. Nv vornemet vmme dy fursten vnde vrieherren, wy sy mit den Romern zcu rate
Artikel 9 Wy man obir den koning richten sal, vnde wy wichbilde recht uffkomen ist. Nv horet vnde vornemet, wer obir den koning richten sal, ab er oberwunden
Artikel 10 Wie Meideborg vzgesaczt ist zcu wichbilde rechte. Nv vornemet, wy dy stat zcu Meydeborg aller erst besaczt wart mit des
Artikel 11 Wo dy von Halle orteil holen. Nv vornemet vmme dy von Halle, wo sy ir recht holen sollen, ab sie is
Artikel 12 Ab zcu Meideborg orteils gebroch wurde, wo sy ir recht holen sollen. Horet vnde vornemet, ab zcu Meideburg orteil gestraft wurde, wo sy daz
Artikel 13 Wie den von Meideborg der phalcz gemacht wart. Nv vornemet, wy en der koning den phalcz machte. Er nam die selbien vier
Artikel 14 Wie der phalcz zcusampne komen sal, vnde wie man die herren dorczu laden Also moget ir horen vnde vornemen, wy der phalcz sal zcu sampne komen
Artikel 15 Wie man sy zcu dem phalcze ladin sal. Nw horet, wy <man> sy laden sulle. Die herren sollen alle zcu dem phalcze
Artikel 16 Wy man ding hegen sal zcu wichbilde. Horet vnde vornemet, wie sich daz ding beghinnet zcu wichbilde rechte. Der
Artikel 17 Von des richters errunge. Nv vornemet, ab der schultis ymande erret an siner clage, vnde nicht
Artikel 18 Wie man obir den richter clagin sal, der vngerichte nicht richten welde Nv horet vnde vornemet alle: Ab eyn richter nicht recht richten welde, wen
Artikel 19 Von des burgermeisters gerichte. Wo man eynen burgermeister kusit yn eyner stat, den kust man zcu eynem
Artikel 20 Von eygen, wy man das vorgebin moge zcu wichbilde rechte. Sal eyn man sin eigen vorgeben in wichbilde nach rechte, do sal yener, der
Artikel 21 Wy lange eyn man eynen geweren sal, vnde was eyne rechte gewere ist. Gener, der daz eigen gab, sal sien gewere sien an dem gute iar vnde tag
Artikel 22 Von libe geczucht zcu uordern. Nv vornemet vnde hort, waz eyne frauwe iris mannes gut behalden moge nach
Artikel 23 Von gerade vnde waz czu der gerade gehorit. Wolt ir horen vnde vornemen, waz zcu der gerade gehorit. Do gehoren zcu
Artikel 24 Von gehafter spise was selczens. Nv horit vnde vornemet von der gehaften spise, die yn eynes mannes huze
Artikel 25 Von hergewete. Nv horet vnde vornemet, waz zcu deme hergewete gehoret in wichbilde. Do
Artikel 26 Von erbe, waz dorczu gehorit. Nv vornemet, was zcu dem erbe gehoret in wichbilde noch der
Artikel 27 Von gerichte. Horet, wy man eynen man bestetigen sal zcu wichbilde, der beclait wirt
Artikel 28 Wie eyn man sich antwert weren mag in eynem and(er)n gerichte. Keyn vzwendig man ist phlichtig, zcu antwerten yn eynem andern gerichte
Artikel 29 Von gabe, die eyner vorgibt, der er keine gewere hot. Welch man eyn gut dem and(er)n lest in siner gewere, do er selbir keyne
Artikel 30 Von gabe. Was man mannen ader wibern gibt in wichbilde, daz sollen sy besiczen dry
Artikel 31 Von burgeczoge vmme schult. Welch man eynen burgen seczt vor gerichte vm<m>e schult alzo
Artikel 32 Von geczeuge. Welchen man man vnelich cziet an gebort ader an ammechten, daz mus ghenner
Artikel 33 Wenne eyn kemphe sien hantgemal benennen sal. Keyn schepphenbare vrie man darff syn hantgemal bewisen, noch sien vier
Artikel 34 Von schult. Ist eyn man dem andern icht schuldig in wichbilde, so sal er nemen den
Artikel 35 Von kamphe. Wer kemphlichen gruszin wil eynen sinen genoszin, der muz den richter
Artikel 36 Von pynlicher clage. Allerhande clage, die an vngerichte ghet, alz dube vnde roub vnde mort
Artikel 37 Von not, von lage vnde von hussuchunge. Not vnde lage vnde hussuchunge an eynes mannes lip, die sal der man in
Artikel 38 Von heimsuche. Cziet eyn man den andern hussuchunge nachtes czites ader tagis, vnde
Artikel 39 Von notumfftiger clage. Allerhande notumftiger clage obirnachtit die richtit nymant, wenn der
Artikel 40 Von vngerichte, das man obir eynen claget, do er nicht gheinwertig ist. Wirt eyn man vmme vngerichte beclaget, do er nicht keinwertig ist, vnde
Artikel 41 Wy man an eynes mannes stat komen sal zcu wichbilde rechte, do man eynen Wo eyn man des andern wort sprechen sal, do er mit orteiln zcu getwungen
Artikel 42 Von den ratmannen zcu Meydeburg, vnde wie das recht vffkomen ist, das man Wo man die stat zcu Meideborg vzgab zcum aller ersten zcu wichbilde, vnde
Artikel 43 Von marckt hacken, wie man obir die richten sal, vnde wy man richten sal Dy do marckt hacken heiszin, vorbussen sy an ichte, ader missethun sy icht
Artikel 44 Von den richtern zcu Meideborg. Jr hochster richter zcu Meideborg, der hat drie voitding in dem iare: Eyns
Artikel 45 Von der richtere gewette. Des burcgreuen gewette sien drie phunt; des schultheisen gewette sien acht
Artikel 46 Von dem schultheise. Der schultis, der hat drie voitding yn dem iare: Eyns an dem czwelften
Artikel 47 Von schepphen vnde von belehente richtere. Js sal kein schepphe zcu rechte driestunt nach eynandir orteil vynden yn
Artikel 48 Von vormu<n>deschaft vnmundiger kindere. Stirbet eyn man, der kindere hot, die zcu iren iaren nicht komen sien, ir
Artikel 49 Von bussen zcu wichbilde vnde von lassen rechte. Wo eyn lasse syne busze vorlust zcu geben, daz sien driszig schillinge
Artikel 50 Von gewilborten sachen. Ob czwier manne clage uffgehaben w(er)t yn gehegetem dinge vor gerichte
Artikel 51 Von suneluten. Wo eyne sone geschit vor gerichte, ader eyne oruede, die geczeugit eyn man
Artikel 52 Wer sune breche, was er darume liden sal. Wo aber sune ader eyne rechte gewere geschit, bricht sy der sachwalde
Artikel 53 Von gutes vronunge. Do abir eynem manne syne gewere gevronet wirt, alz ofte er vz vnde yn
Artikel 54 Von gabe. Ab der richter vnde die schepphen abegestorben sien yn wichbilde, man mag
Artikel 55 Von gabe, die man vor gerichte gibit. Uon gaben, die man <mannen> ader wiben gibit jn gehegetem dinge vor dem
Artikel 56 Ab eyn wip ire morgingabe adir lipgedinge zcu eigen behalden welde. Keyn wip mag in wichbilde morgingabe noch lipgedinge an eynes mannes erbe
Artikel 57 Von erbe. Stirbit eyne frauwe ane erben, do sy keyne erben gewonnen by irem manne
Artikel 58 Ab erbe, gerade ader hergewete los stirbit. Ab eyn erbe stirbet, do sich nymant czu czuet yn iare vnde yn tage, das
Artikel 59 Von gabe, dy eyn man sinen kyndern gibit. Gibit eyn man synen kindern eyn gut in wichbilde yn geheigetem dinge vor
Artikel 60 Von erbin orloub. Von gabe von czinsgute. Gibit eyn man sinen kindern sien gebewde in wichbilde, ader sinem wibe
Artikel 61 Ab eyn man czinsgut <hat> von dem gotishuze. Hot abir eyn man czinsgut von eynem gotishuze, vnde bekennet is em der
Artikel 62 Von vsgeraten kindern. Stirbit eyn man yn wichbilde, der kyndere hat, die vzgerat sien von sinem
Artikel 63 Ab eyn man zcu varndir habe gewist wurde. Besiczit eyn man koufenschacz ader varnde habe yn wichbilde von gerichtis
Artikel 64 Wy kein man noch kein wip in sichbette sien gut vorgebin mag. Keyn wip noch kein man mag yn sichbette sines gutes vorgeben obir drie
Artikel 65 Ap eyner den andern wolle uffhalden yn eynem andern gerichte ader yn eynem Jst, das eyn man betefart ader kouffart varn wil ussen des landes, wyl den
Artikel 66 Von schult. Beclaget eyn man den andern vmme schult, die er em gelabet hat vor synem
Artikel 67 Ab eyn gast den andern mit geczuge anspricht vmme schult. Spricht eyn gast den andern an vmme gelt vor gerichte, ghenner entgeht
Artikel 68 Von clage vff geerbit gut. Beclaget eyn man den andern vmme eyn gut in wichbilde, daz daz gut sien
Artikel 69 Von liplichir clage, wy man dy obirczugen moge. Jst, daz eyn man vorwunt wirt, vnde schriet er an daz gerufte, vnde vehit
Artikel 70 Welchz vngerichtis eyn man nehir zcu entghen ist. <Geschit> erhaftige not, nachtis czit ader tagis, vnde welde man eynen
Artikel 71 Wirt eyn man vorwunt, adir von wunden. <Wirt> eyn man vorwunt, vnde komet der cleger nicht vor, vnde vornachtit
Artikel 72 Von busse. Der eynen schepphen yn wichbilde beschilt vff der bang, er gewynet syne
Artikel 73 Wie man orteil straffen sal zcu wichbilderechte. Welch man eynen schepphen an eynem orteile straffen wil in gerichtis
Artikel 74 Wenne eyn man geczeugis volkomen sal. Wirt eynem manne sien geczeug irteilt vor gerichte, des hot er tag drie
Artikel 75 Wie eyn man sinen son vortreten sal. Eyn iczlich vnbeschulden man an sinem rechte yn wichbilde, der mag sinen
Artikel 76 Von schultclage vmme tranggelt. Wil eyn man den andern beschuldigin vmme trancgelt, des entgheet er em mit
Artikel 77 Von dinstboten recht kegin iren herren, vnde der herre ghein iren Ein vrier dinstknecht in wichbilde mag sien vordynte lon behalden kegen
Artikel 78 und 79 Von kampffbaren wunden, wie man den phleget mete zcu farn. Welch man vorwunt wirt jn wichbilde, vnde beschriet er daz gerufte, vnde
Artikel 80 Von kamphe vmme wunden. Wenne eyn man eynen kamph mit rechten orteilen gewynnet vmme eyne wunden
Artikel 81 Ab sich czwene man beyde glich wunten. Wvnden sich czwene manne in wichbilde vndir enander glich, vnde komen
Artikel 82 Ab sich czwene an eynander wunten glichir wunden, vnde der eyne ghinge zcu Wvnten sich czwene an eynander in wichbilde glicher wunden, der eyne gheit
Artikel 83 Von wunden, die mit mess(er)n gestochen sien ader mit eynem swerte. Wvnten sich czwene man an eynander gliche in wichbilde, der eyne mit eynem
Artikel 84 Von burgeschaft vmme wunden. Uorburget eyn man den andern in wichbilde vmme eyne wunde zcu dem
Artikel 85 Von hantvrede. Wirt aber eyn hantfrede gelabet vmme eyne wunde vor dem richtere vnde vor
Artikel 86 Von wunden, die beclaget sien vnde gefrist wurden mit orteiln. Wonten sich czwene manne glich, vnde komen sy beyde vor gerichte, vnde
Artikel 87 Von knuttilnslege vnde von swulste. Wirt eyn man mit knuttiln geslagen vff sinen rucken, ader uff sinen buch
Artikel 88 Von lage, von nod, von heimsuchunge. Lage vnde not vnde heimsuchunge richtet der burcgraue, vnde nicht der
Artikel 89 Von totslage. Ab eyn man tot geslagen w(er)t, vnde hat er drie kint ader mehir, w(er)t
Artikel 90 Von deube. Wirt eynem manne syn gut vorstolen in wichbilde, vnde w(er)t daz gebracht
Artikel 91 Von schult, die mit notgerichte gewunnen w(er)t vor gerichte. Welch man den andern vmme schult <beclaget>, vnde gewynnet er daz gelt mit
Artikel 92 Von frouwen, dy kindere vortreten wollen. Eyne frauwe mag iren son nicht vortreten vor gerichte, ader vzczihn vor
Artikel 93 Von morgingabe. <Wo> eyn man synem elichen wibe eyn gelt zcu morgingabe gelabet, vnde ir
Artikel 94 Von swanger frauwen. Das wib sal man nicht vorwisen von ires mannes gute, wenne ir man stirbet
Artikel 95 Von eyden. Sweret eyn man dem andern vor gerichte, er mag wol ufflegen vnde abelegen
Artikel 96 Von eydpheningen. Eytpheninge sal kein man geben, ab der eyd mit richters orloub gelassen
Artikel 97 Von anfange, vnde wy man eynen eynes kouffes geweren sal an eyme pferde. Uorkouft eyn man eyn phert, do er gewere an gelabit, do sal <er> en an
Artikel 98 Worumme dy rathern eynem zcusprechen mogen vnde wye hoch. Dy ratmanne von der stat mogen keinen man besagen vmme schult, is geschehe
Artikel 99 Wie man die von Meideborg vor kein recht brengen mag. Dy wile daz dy burgere von Meideborg rechte tedinge halden, vnde sich vor
Artikel 100 Wy man eynen schepphen rechtelosz bewisen sal. Nymt eyn schepphe gelt von eynem manne, vnde gibt em eyn recht darumme
Artikel 101 Wie man vorguldene schult bewisen sal. Eyn iczlich man sal vorguldene schult bewisen vff den heiligen nach toder
Artikel 102 Von phlege rechte. Keyn wirt kein mannes kint hochir phlegen mag an toppilspil, wenne alz er
Artikel 103 Von wysz pheninghen. Wo eyn man dem andern vor schult vnder koningis banne sien erbe setczit
Artikel 104 Wie man eynes mannes eigen obirczugen <sal>. Sal eyn man geczugen uff eynes mannes eigen selbsobinde ader selbdritte
Artikel 105 Von geczugen vmme eigen. Sal man vorguldene schult volbrengen uff eynes eigem, das muszin besessene
Artikel 106 Von geczuge vmme schult. Sal eyn man vorguldene schult volbrengen vmme schult, daz mogin syn
Artikel 107 Von geczeuge vmme falsch. Sal eyn man dem and(er)n syne hant angewynnen vmme valsch, daz mus er thun
Artikel 108 Von geczuge vmme wunden. Sal aber eyn man geczeugen vmme wunden in eyner hanthaftigen tat, das mus
Artikel 109 Von vngerichtis geczuge. Allerhande geczeuhunge, die vmme vngerichte begriffen werden vor gerichte
Artikel 110 Von roublicher gewere. Wir<t> aber eyn man beclaget vmme roubliche gewere, do man dy hanthaftige
Artikel 111 Wie sich eyn man vz der achte zcihn sal mit rechte. Czuhit sich eyn man vz der voruestunge yn wichbilde, dem sal der richter
Artikel 112 Von hanthaftiger tat. Welch man in der hanthaften tat gevangen wirt mit dube ad(ir) mit roube
Artikel 113 Von hanthaftigir tad. Die hanthaftige tat ist do, wo der man mit der tat eynen begrift, ader yn
Artikel 114 Von werebusse. Welch man vor gerichte vord(er)t eyne solliche sache, do er eyne gewere
Artikel 115 Von borgeczoge vmme vngerichte. Wer burge wirt eynes mannes vor gerichte, en weder zcu gestellen vor
Artikel 116 Von borgeczoge vmme vngerichte. Der abir borge w(er)t eynes mannes vor gerichte yn wichbilde, vnde komit
Artikel 117 Von borgeczoge. Sal man eynen vorbrengen czu bescheiden tagen, der vmme vngerichte
Artikel 118 Von fedirspyl. Dvben, crhan, alestern, phawen vnde ander fedirspil, daz nicht zcham ist
Artikel 119 Von bhenen. Uluhit eyne beneswarm vz eynes mannes houe zcu synem nackebur, er ist den
Artikel 120 Von hunern. Ulihen ouch hunere yn eynes vromden mannes huz, vnde thun dy schaden, mag
Artikel 121 Von schedelichin thyren. Wer so helt eynen glumenden hunt, ader eynen czamen wolff, ader eynen
Artikel 122 Von offen vnde gengen vnde swynkoben. Eyn iczlich man sal beschutten synen ofen vnde syne feuwermewer, das dy
Artikel 123 Von der smede essen vnde notstelle. Koufft eyn smyt eyn huz yn eyner stat, er mag doryn buwen eyne esse ader
Artikel 124 Von trouffen vnde von rynnen. Is mag kein man syne troufe hengen yn eynes andern mannes hof. Eyn
Artikel 125 Von reynen vnde von greniczen. Wer molboume ader marcksteine setczt, der sal do by haben den, der an der
Artikel 126 Von hopphe vnde vo<n> boymczwigen. Ulicht sich hopphe obir den czun, wer dy worczile yn deme houe hat, der
Artikel 127 Von busse vnde von wergelde. Welch man slet eynen mezeman, daz sien spillute vnde kemphen vnde varnde
Artikel 128 Wo man das wergelt gelden sal. Eyn wergelt nymant gelden sal, wenne vor dem richtere vnde vor den
Artikel 129 Von lantstrassen vnde von stigen. Eyne iczliche lantstrasze sal habin zcu der wyte acht fusze; eyn stig zcu
Artikel 130 Von anefange. Anfanget eyn man eyn phert, vnde czuet sich ghenner an synen geweren, der
Artikel 131 Worane man keynen geweren bedarff. Golt vnde silber vngeworcht, do mit darff sich nymant czihen an eynen
Artikel 132 Von gelde zcu behalden. Eyn iczlich man sien gelt behalden mag vmme rechte kouffmanschatcz
Artikel 133 Von anfange geczugeter ader geczogener adir gekouftir habe. Spricht eyn man eyn gut an, js sy gewant ader was is andirs sy, ist <is>
Artikel 134 Von anvange. Neyn man vmme eynen anfang phlichtig ist, icht zcu geben, wider dem
Artikel 135 Wo man eynen juden beclagin sal, vnde wo er recht thun sal. Keyn cristin man eynen iuden beschuldigen mag, er thu is denne vor synem
Artikel 136 Von des iuden gewere. <Wie> eyn cristin eynen iuden obirczugen sal, vnde Czuhit sich eyn man vmme eynen kouff vff eynen iuden zcu geweren, der