Das Sächsische Weichbildrecht mit Glosse
‹‹Artikel 67››
Articulus LXVIIa
<Summarium> Ab eyn gast den andern mit geczuge anspricht vmme schultb.
<Textus>
[67] Spricht eyn gast den andern an /B 169r vmme gelt vor gerichte, ghenner entgeht em, alzo recht ist, er brenge denne sine geczeuge vff enc.
Glosa
[65] Dissen ersten artikil habe<n> wir vor geglosiret, do wir gesprochen haben: Ab eyn leye den and(er)n et cetera, ss li. iii ar. <lxxxviid> welch leye1. Wenne worumme is ist nymant phlichtig, deme and(er)n zcu antwerten yn eynem and(er)n gerichte, do sy beyde vz eynem gerichte <syne, ute> C. de rectoribus provinciarum l. iustissimus2, <et> C. de ordine congnicionis et de foro competenti l. iuris ordinem3. Vnde dis ist sunderlichen zcu uornemen vmme schult, do er em besessin genug were. Wenne worumme er hette em ouch lichte anders keins zcugesprochen. Vnde darumme spricht er hie: Jst, das eyn man betefart et cetera. Ap eyn man dem andern schuldig were, vnde der schuldiger were geczogen solliche wege, vnde sine schulthern quemen en an von syme heymete sechz milen ader mehir, vnde weren nicht ynheimisch gewest zcu der czit, alzo der schuldiger vzcoug, vnde dennoch douor, vnde hilden en uff vmme ire schult; jhenner spreiche zcu der antwert: "Wir sien beide vz eynem gerichte, vnde ich habe uch vor vnserem richtere rechtis ny geweig(er)t." Spricht denne ghenner: "Jch byn nicht ynlendisch gewest zcu der czit, alz er vzczoug vnde vzczihen wolde; darumme bitte ich gerichtis vnde begere antwert." Nota. Uff solliche sache spricht er dis recht, do er spricht: Jst, das eyn man et cetera.
Jr sollet wissen: Weret sich der antwerter mit worten vnde mit rechten orteiln, vnde welde sy der richter nicht wisen an iren richter, alz er zcu rechte thun solde, <ut> C. de foro competenti et de ordine congnicionis l. iustissimus4. Beclaget denne der antwerter den cleger weder vor irer beider richtere, nu wolde er em lichte ein ,neyn‘ douor sprechen; /B 169v zo queme des <derf> antwerter in schaden. Solliches zcu bewaren ist not. Er sal den richter vordern, ehr er zcu notrechte brocht wirt, vnde vmme sien bekentinisze bitten; das sal em der richter thun yn eynem offin brieue; den sal er brengen vor sinen richter; nach deme bekentinise sal en der beclagen, vnde so mus en der antwerter schadelosz halden, ut C. de constitucione nova ne filius pro patre conveniatur l. habita5. Vnde das orteil bint dissin nicht, ab er is bewist, alz recht ist, das er betwungen wart zcu antwerten, <ut> ff. de iudiciis l. ii6.
[66] Nota. Beclaget eyn man den and(er)n vmme schult. Nu seczit vns das wichbilderecht eyne wise der vorderunge vmme schult nach toder hant, vnde spricht zcum ersten mole vmme vorderunge, dornach vmme antwert; vnde spricht: Beclaget eyn man den andern vmme schult, die er em gelabit vor sine(n) vater, des sal er en ynnern mit geczuge.
Nota. Mercket eben das wort ,ynnern‘. Eyne ynnerunge ist, ab eyn man eynes toden erbe anspreiche nach todir hant, vnde em der erbe der schult nicht gelabet hette; das muste der vorderer den erbin ynnern mit geczuge, <ut> ss li. i ar. vi wer daz erbe nympt7. Jr sollet wissin: Disse ynnerunge ist geleget in mannen, die vnbesprochen sien an irem rechte, ut extra de testibus c. universis8, et c. in omni9. Vnde dis were do wedir. Jr sollet wissin: Dis ist darumme gesatczt, das die erben mislich zcu sweren hetten <vorg> des toden tad. Wenne wer yn czwiuil swert, der sweret meyneide, ut xxii q. ii <c.> homines falsum10.
Die andere ynnerunge ist, die man eynem manne tut vmb solliche schult, die er selber gelabet hat, <ut> ss li. iii ar. xl eynes iczlichen gevangen11 ver. welch man12.
Jr sollet wissin: Wo man eynem so eyn gelt schuldig ist, vnde vordert man das nach todir hant, der antwerter lest is an ghens bewisunge. Vnde disz ist darumme, das deme antwerter vmme dy sachen vn/B 170rwissintlichen ist. Vnde darumme wil er dornach nicht sweren, ut ff. de iureiurando <l.h> iurandum13. Vnde dis ist darumme, das em vnwissintlichen ist, ut C. de iuris <eti> facti ignorancia l. <cumj> quis14.
Jr sollet wissin, was antwert vff solliche vorderunge moge ghen, ynnert der cleger den antwerter der schult selbsobinde. Daz selbe ist ouch zcu uornemen: Er hette denne em vorgulden. Spreiche er abir, er hette is dem cleger gegeben, daz muste er selbdritte bewisen, <ut> ss li. ii ar. vi wer syne15 ver. alle vorguldene16. Spricht er abir, er sy em nicht schuldig, ader, er habe em nicht gelabit; disze bewisunge ist sine eigen hant, ab er en mit geczeuge nicht angesprochen hat.
[67] Nota. Spricht eyn gast den and(er)n an vmme gelt et cetera. Jr sollet wissin: Wo eyner eynen mit geczeuge anspricht vmme gelt, zo ist der antwerter mit sinen geczugen nehir zcu entgene, denne man en mit geczeuge obirghen moge. Spreiche abir der antwerter, er were em nicht schuldig, vnde welde sine vnschult bewisen, wy is em eyn recht irteilet, vnde bitte yn eynem rechten orteile zcu irfarn, ab er icht mit sines selbist hant sien gut vnde sien ere zcu weren vnde zcu uortretene nehir sy, "wenne er mich ane richter vnde gehegete bang obirczugen moge von rechtis wegen, ader was darumme recht sy"? Spricht denne der cleger erweder: "Als ich en mit geczuge angesprochen habe, vnde er sine vnschult geboten hat, bitte ich yn eynem rechten orteile zcu irfaren, ab er nu icht sine vnschult billicher mit geczuge bewisen sal, wenne das er mit sines eynigis hant dauor sweren moge?" Zehit zcu, so sal em der antwerter sine vnschult bewisen, vnde das musz er thun mit geczeugek.
a rubriziertes et cetera folgt B.b rubriziertes et cetera folgt B.c et cetera folgt B.d so L fol. 96ra; xxx B.e–e so L fol. 96ra; fehlt B.f so L fol. 96rb; fehlt B.g so L fol. 96va; von B.h so L fol. 96va; abbreviiertes vel B.i so L fol. 96va; in B.j so L fol. 96va; abbreviiertes omni B.k et cetera folgt B.
1Ssp.-Landrecht III 87 § 1.
2Cod. 1, 40, 3 (richtig: l. iustissimos).
3Cod. 3, 13, 2.
4Cod. 3, 13 dem Titel nach. Aber keine l. iustissimus vorhanden. – Ist Cod. 1, 40, 3 (richtig: l. iustissimos) gemeint?
5Cod. 4,13 angehängte Nova constitutio Friderichi (so Venedig 1581 IV S. 484 f.) mit dem Initium habita, in der es am Schluß heißt: Hanc autem legem inter imperiales constitutiones sub titulo "Ne filius pro patre etc." inseri iussimus (MGH DF I. 243 S. 36–40).
6Dig. 5, 1, 2.
7Ssp.-Landrecht I 6 § 2.
8X 2, 20 c. 23 (richtig: c. licet universis).
9X 2, 20 c. 4.
10C. 22 q. 2 c. 3.
11Richtig: Ssp.-Landrecht III 41 § 1.
12Richtig: Ssp.-Landrecht III 41 § 4.
13Dig. 12, 2, 34 (richtig: l. iusiurandum iv).
14Cod. 1, 18, 10.
15Ssp.-Landrecht II 6 § 1.
16Ssp.-Landrecht II 6 § 2.