Das Sächsische Weichbildrecht mit Glosse
‹‹Artikel 111››
Ar. CXI
<Summarium> Wie sich eyn man vz der achte zcihn sal mit rechte.
<Textus>
[111 (110) § 1] Czuhit1 sich eyn man vz der voruestunge yn wichbilde, dem sal der richter vrede wircken vorczukomen, ab man is von sinent wegen gerit. Wenne er sich zo vz geczuhit, so sal en das volg vnde der richter vzlassen mit vingern vnde mit czungen, alz man yn der voruestunge tete. Weig(er)t man daz em mit vnrechte, vnde czuht er sich vz uff den heiligen, er ist keyn uoruest man. Zo sal man em vrede wircken, vnde er sal burgen setczen vorczukomen zcu dren dingen, ab man is von em begert; do sal er sich zcu der antwert byten, ab ymant obir en clagen wolle. Claget keyna man obir en yn drien dingen, man teilet en ledig von der clage1.
[111 (110) § 2] Czuhit2 sich abir eyn man /B 192v vz der achte, do der cleger nicht keynwertig ist, vnde gelabet er, ader setczit er burgen vorzcukomen, vnde komit er nicht vor, des borgeczog hat der richter gewonnen, vnde nicht der cleger, ab er en weder yn dyb voruestunge thuit, alz er von rechte salc 2.
Glosa
[111 (110) § 1] Jn3 dissim gheinwertigen articulo so rurt er drie sunderliche stucke, vnde spricht zcum ersten, ab eyner von vnschult wegen yn achte getan were, alz ab er vmme wunden ader vmme gewalt beclaget wurde, ehr die clage vornachtit, den voruest man zcu hant, <ut> ss li. i ar. lxx welch man vff gut4 ver. wer vmme vngerichte5. Alz eczliche clagen nach irem rechte nicht geclaget werden nach vorczuget, darumme zo werden sy ufte ane des richters schade obile gerichtit, <ut> Institu. de obligacionibus que ex delicto nascuntur § si iudex6. Vnde darumme ist is not, das man den vnschuldigen loze, <ut> C. de custodia reorum l. i7.
Jr sollet wissen: <Wemed> so duncket, daz er zcu vnrechte voruest sy, wil er sich des entreden, do mus en der richter zcu geleiten. Contra. Widir dis sprechen die leges, das eyn gegeben orteil keinen widirtrit liden sal, <ut> C. sentenciam rescindi none posse l. impetrata8. Vnde dis sal ioch mit keinerley sache vorwandi<l>t werden, <ut> C. de re iudicata l. ultima9.
Solucio. Jr sollet wissin: Alleine daz do steit, daz kein orteil wedirtrit liden sal, daz ist, wo eyn orteil <volfurtf> wurde mit rechte; dis abir was kein orteil, wenne is waz eyne volbrengunge des rechten, vnde wo eyner zcu vnrechte voruest w(er)t, daz ist kein orteil, <ut> jn autt. hec constitucio innovat novam constitucionem § si colla. viii10, <et> C. de re iudicata et effectu /B 193r sentencie et interlocucionibus omnium iudicum l. i11, et l. si se § condempnatum12.
Nota13. Weig(er)t man em das mit vnrechte, so czihe er sich vz uff den heiligen. Recht ab er sprechen solde: Er mag sweren ane orteil vnde an geheiget ding, das er yn die voruestunge mit vnrechte komen sy, do er nicht lenger ynne sien wil, das em got zo helffe vnde alle heiligen. Zo ist er eyn vnuoruest man, ab er des eydes geczeuge gehabin moge. Wenne waz man mit vnrechte tut, adir mit vnrechte weig(er)t, das hat man yn dem rechte vor vngetan, <ut> C. quando sine iurisdiccione iudices dari possunt l. i14.
Nota. Claget kein man et cetera. Wenne sich disser zcu gerichteg <erbuͤthh> drie ding, vnde nymant uff en claget, zo teilet man en ledig, <ut> ss li. ii ar. viii wer vmme vngerichte15, <et> Institu. de pena temere litigancium § est autem16, <et> jn autt. de exhibendis et introducendis reis § ea si vero colla. <vi>17.
[111 (110) § 2] Jr18 sollet wissin: Czoge sich zo eyner trogenlich vz der achte, vnde setczte burgen, vnde qweme er denne nicht vor, zo sal man en anderweit voruesten, vnde darumme nympt der richter das gewette, das ist daz wergelt. <Dasj gefelletj> deme richtere, waz an borgeczoge vorloren w(er)t vmme vngerichte; queme er vor zcu der antwert, zo geuile is deme cleg(ere). Vnde disz vzczhin ist zcu uornem<en> vmme den, der vngetaget vnde vnuorbotit voruest w(er)t; der mag sich an den sachwalden nicht vorczihen, <ut> C. sentenciam rescindi non posse l. impetrata19, <et> C. de execucione rei vendite l. i20.
Jr sollet wissin: Were eyn burger adir eyn lantman vszen vnserm wichbilde besessin, tete er yn vnser stat vngerichte, adir anders swo yn eynem and(er)n gerichte, vnde qweme weg, man sal en yn dem gerichte heischen vnde voruesten, yn deme er gebrochen hat, vnde yo doch do obir en richten, ab er begriffin w(er)t, <ut> ss li. iii ar. xxiiii stirbit21 ver. bynnen22. Jst abir das vngerichte <begangenk in einer and(er)n stat add(er) gerichtek> an vnserm meteburgere, der sal syne clage beghinnen /B 193v in deme gerichte, do das vngerichte yn<n>e geschen ist, vnde siner clagin volgen, vnde sinen fredebrechir do voruesten, ab er daz vor libis not gethun mag, vnde ab em recht widirfaren moge. Mochte er abir vor libis angist des nicht gethun, adir ab em recht nicht wedirfaren mochte, komit er abir wider yn dy stat, do er ynne besessin ist, vnde bewisit sien recht vor sinem rechten richtere, er mag do eyne hanthaftige tat clagen, vnde sinen fredebrechir zcu hant vorachten, ab die sache vnuornachtit ist; jst sy abir uornacht, zo mus er clagen zcu drien dingen, vnde sien recht volfuren, alz recht ist.
Jr sollet wissin: Eyne stat echte ghetl nicht vorder, wen alzo verre, alzo der stat gerichte ghet.
Jr sollit wissin: Komit ir uw(er)n echtir an yn eynem and(er)n gerichte, do ouch Meydeborgisch recht ist, den mogit ir mit rechte wol gewynnen, vnde obirczugen der selbien achte mit dem richtere vnde mit den schepphen, vor den er yn die achte komen ist, ab sy mit em kost adir erbeit habin wollen.
Jr sollet wissin: Wy lange eyn man yn der achte ist, wenne er mit rechte darusz gelassin w(er)t, so ist sien recht also gut, <alsm> ab er ny voruest weren.
a k- mit Einfügungszeichen über der Zeile B.b davor der unterpunktet B.c et cetera folgt B.d Wenne B.e davor l durchgestrichen B.f so L fol. 108va; vorfurt B.g folgendes d unterpunktet B.h so L fol. 108va; ubet B.i so L fol. 108va; fehlt B.j–j so L fol. 108vb; fehlt B.k–k so L fol. 108vb; fehlt B.l mit Einfügungszeichen am Rand B.m so L fol. 109ra; fehlt B.n et cetera folgt B.
1–1Vgl. Ssp.-Landrecht II 4 § 1.
2–2Vgl. Ssp.-Landrecht II 4 § 2.
3Zu den nächsten drei Absätzen vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht II 4 (II 4 § 1) (BG S. 531 Z. 21 – S. 533 Z. 9).
4Ssp.-Landrecht I 70 § 1.
5Ssp.-Landrecht I 70 § 3.
6Inst. 4, 5 pr.
7Cod. 9, 4, 1.
8Cod. 7, 50, 3.
9Cod. 7, 52, 6.
10Nov. 111, 1 letzter Satz.
11Cod. 7, 52, 1.
12Richtig: Dig. 42, 1, 4, 6.
13Zu den nächsten zwei Absätzen vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht II 4 (II 4 § 1) (BG S. 534 Z. 4–16).
14Cod. 3, 4, 1 l. un.
15Ssp.-Landrecht II 8.
16Inst. 4, 16, 1 letzter Satz (richtig: haec autem).
17Nov. 53, 2 (richtig: § quia vero).
18Zum Absatz vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht II 4 (II 4 § 1) (BG S. 535 Z. 1–17).
19Cod. 7, 50, 3.
20Cod. 7, 53, 1.
21Richtig: Ssp.-Landrecht III 25 § 1.
22Richtig: Ssp.-Landrecht III 25 § 2.