Artikel 33
Articulus XXXIII
<Summarium> Wenne eyn kemphe sien hantgemal benennen sal.
<Textus>
[33 § 1] Keyn1 schepphenbare vrie man darff syn hantgemal bewisen, noch sien vier anen benennen,
er spreche den /B 119v kamphgenoszina kemphlichen an mit rechte1.
[33 § 2] Eyn2 iczlich man mag sich wol an sien hantgemal czihen mit sinem eide, wo er ist, al hat
er is vnder em nicht2.
Glosa
[33 § 1] Jr sollet wissin, als wir ouch vor eyn wenig gerurit haben von schepphinbaren vrien:
Jre vriheit ist die geringiste vriheit, die vnd(er) des rechten vriheiten ist benant,
ut Institu. de libertinis § libertinorum autem5, <et> ss li. i ar. ii eyn iczlichir cristen man6. Vnde hie mitte meint er eynen iczlichen cristen man, der so fry ist, das man en
zcu schepphen kysen moge. Vnde wenne er denne gesprochen hat: Den man vnelich nicht geczien mag von ammecht ader von gebort7, darumme istc ouch nod, das er ouch von den spricht, die obir andere lute sollen orteil vinden,
vnde spricht, das kein schepphinbare vrie man sien hantgemal, daz ist, sine rechte stat, do er von geboren ist, vnde sine vier anen zcu <benennend darffe>, do er sine vriheit von hat, er spreche denne sinen kamphgenossen an zcu kampffe, /B 120r das ist, den, der em ebinbortig ist, <ut> ss li. i ar. li js ist manichir rechtelos8 ver. welch schepphinbare vrie9.
Jr sollit wissin: Er muste sine vier anen benennen, ab is yn eyner marcke gescheige,
do er eynen zcu kamphe anspreiche. Er meint hir: Nothaft siner vier anen zcu benennen;
vnde meint eigintlich: In pynlichen sachen. Wenne ,kempflichen gruszin‘ ist alzo uil,
alzo ,pynlichen ansprechen‘. So mus er sie benennen in herschildis gebort, ut in libro
feudorum <l.f> i in prin.10
Jn wichbilde rechte benennet er sy nach burgir vriheit. Wenne schepphenbare vrie ist
eyn name eyns ammechtis; vnde dis mogen wol eynueldige lute sien, nach deme das man
irer bedarff zcu dem ammecht; vnde das ammecht ist komen von des rechten saczunge.
Vnde darumme so w(ir)t kein gebuer edel, ab er wol eyn schepphe ist. Wen(ne) wy en
das ammecht vynt, so behelt is en, vnde so lest is en ouch. Wan(ne) adil komit von
naturen, vnde nicht von ammecht. Vnde darumme mag gesaczt recht naturlich recht nymmir
vordrucken, <ut> Institu. de legittima angnatorum tutela § quia civilis racio11, <et> ff. de regulis juris l. iura12.
[33 § 2] Eyn13 iczlich man mag sich wol et cetera. Disz ist zcu dem schepphinstule, do er schepphinbar von ist.
Do14 mag er sich wol czihn mit sinem eyde, al habe er en vnder em nicht. Vnde so gloubit man em, wenne er das mit dem eyde bewert. Wenne er spricht: "Von
der stat byn ich in allen mynen vier anen, vnde habe myne vriheit von dannen, wenne
ich do eyn recht schepphinbare bin, das mir got so helffe vnde alle heiligen", so
gloubit man em, das er sich geczogen hat zcu sinem rechten hantgemale, dis ist zcu
der stat, do er mit der hant zcu dem rechten gesworen hat, <ut> ss li. iii ar. xxviii kein schepphinbare man15. Also /B 120v globit man ouch eynem geczewge, ab sien geczeug nymandis schade sy, ut de consecracione
di. iiii <c.> parvulos16.
[33 § 3] Nota. Kein schepphinbare vrie man, <ut> ss li. iii ar. xxv der koning17. Jr sollit wissen: Sy dorffen in keinem vswendigen gerichte zcu kamphe antwerten. Das ist zcu uornemen, ab sy in eyner graueschaft siczen.
Jr sollit ouch wissen: Hantgemal ist anders nicht, wenne das gerichte, do er schepphe zcu ist, ader sien solde, ab
do keiner nehir vz sinem geslechte were. Vnde ist darumme sien hantgemal, das er ader
sine eld(er)n mit der hant do uff den heiligen zcum rechten gesworen habin, vnde das
er noch wol habe das czeichen an dem schepphinstule, vnde dorffen darumme nicht antwerten
jn eynem vswendigen gerichte. Daz ist, das in der graueschaft nymant obir sy gerichten mag, ane der graue selbir
ader der schultheisse, vnde zcu rechter dingstat. Dorumme mag man obir sy clagen vngerichte,
vnde darumme spricht er hie ,kempfflichen gruszin‘, vnde darumme mus man clagen zcu
dem richtere, do man richtit vnder koningis banne, <ut> ss li. i ar. lix allerhande clage vnde vngerichte18. Vnde das ist darumme, das sy do eynem iczlichen rechtis helffen muszin; vnde darumme
sal man ouch rechtis obir sy warten; das ist zcu uornemen, ab em die clage an den
liep ader an die ere geth; vnde ouch, ab der cleger in der graueschaft siczit; vnde
zo verre, ab do keine hanthaftige tat sy, ut C. ubi de criminibus agi oportet l. ii19.
a folgendes an unterpunktet B.b et cetera folgt B.c folgendes er unterpunktet B.d so L fol. 68vb; benemen B.e so L fol. 68vb; fehlt B.f so L fol. 68vb; li. B.g vide supra ar. xvi in glosa (= Glosse zu Weichbildrecht 16 § 1) am Rand B.
2–2Vgl. Ssp.-Landrecht III 29 § 1 zweiter Satz.
3–3Vgl. Ssp.-Landrecht III 26 § 2 erster bis dritter Satz.
4–4Vgl. Ssp.-Landrecht III 26 § 3.
5Inst. 1, 5, 3.
6Ssp.-Landrecht I 2 § 1.
8Ssp.-Landrecht I 51 § 1.
9Ssp.-Landrecht I 51 § 4.
10Ssp.-Lehnrecht 1? – Oder ist Lib. feud. 1, 1 pr. gemeint?
11Inst. 1, 15, 3 zweiter Satz Mitte.
12Dig. 50, 17, 8.
15Richtig: Ssp.-Landrecht III 29 § 1.
16De cons. D. 4 c. 110.
17Richtig: Ssp.-Landrecht III 26 § 1.
18Ssp.-Landrecht I 59 § 1.
19Cod. 3, 15, 2.
20Richtig: Ssp.-Landrecht III 26 § 1.
21Richtig: Ssp.-Landrecht III 26 § 3.
22Richtig: Dig. 50, 2, 6, 5 (ff. de decurionibus et filiis eorum l. spurii § privilegiis cessantibus).