Das Sächsische Weichbildrecht mit Glosse
‹‹Artikel 32››
Articulus XXXIIa
<Summarium> Von geczeuge.
<Textus>
[32 § 1] Welchen1 man man vnelich cziet an gebort ader an ammechten, daz mus ghenner geczugen, der en des cziet, selbsobinde volkomener lute an irem rechte1.
[32 § 2] Spricht2 man ab(ir), daz er sien recht vorloren hat vor gerichte mit deube ader mit roube, daz mus der richter geczeugen mit czwen schepphen vnde vir dingmannen selbsobinde2.
[32 § 3] Stirbit3 abir der richter, waz zo in synen gecziten geschen ist, das sal sien nachkomeling an dem gerichte geczeug sien, al sach er is noch en /B 118v horte er is nicht, wenne er von den schepphen geynret w(er)t3.
[32 § 4] Der4 richter mag nymande von siner clage wisen, ane des willen, vff den die clage geth4.
Glosa
[32 § 1] Dis habe<n> wir eyn teil vor gerurt; vnde wil hirmit nichte mehr bewisen, wen <wasb> der mit sinen geczugen <ansprichtc>, das er mit geczeugen volkomen moge. Volkomit er nicht, er w(er)t busfellig vnde wettehaft, <ut> ss li. i ar. liii wer nicht volget5. Jst er abir vor vnuorsprochen, so ist er nehr, selbsobinde zcu entghen, denne man en obirczugen moge, ut ff. de regulis iuris l. non debet6. Wenne7 worumme die recht sien vil bereitter, eynen zcu entlosen, denne zcu uordampnen, ut ff. e. ti. l. favorabiliores8.
Ouch sollet ir wissen: Wo man eynem sien recht abeczeugen sal, das ist, do man eynen rechteloz obirwinden wil, das mus er thun mit richtere vnde mit schepphen; er ist anders nehr, sien echt vnde sien recht zcu uortreten vnde zcu weren, alzo vor gesprochen ist.
[32 § 2] Wirt er abir rechteloz geteilt vor gehegeter bang vmbe deube ader vmme roub, ader welchirley das ist, er hat allen enden sien recht vorloren, ab man is geczeug mag haben an dem richtere, vor dem er sien recht vorloren hat, <ut> ss li. iii ar. lxxiiii der dinstman erbit9 ver. wer sien recht vorlust10. Wenne worumme das mag der richter selbsobinde geczeugen, <ut> ss li. iii ar. xxii wer vnechte11 ver. spricht man abir12. Dis ist darumme durch der alden gewonheit wille, die dy <Sachssend> hilden. Wenne wer sien recht vorloren hette mit deube adir mit roube, der mochte dornach nymme zcu sinem rechten komen. Wenne man en abir andirweit ansprach, so hatten sy drie willekore; die waren, das er yn eynen sidenen kessil griffen muste, ader das gluende ysen tragen, adir sich mit kamphe weren, <ut> ss li. i ar. xxxix die ir recht vor/B 119rloren haben13. Wenne worumme is mag lichte, das man die beschuldigen mag. Dorumme darff man sy des nicht obirczewgen, das man en der schult gibt, sunder man obirczuget en das, das er vor rechteloz ist. Dorumme gloubit man das wol, das er ouch das andere getan habe, <ut> C. de sentenciam passis et restitutis l. generalis14. Dorumme wart die gewonheit abegesatczt, vnde dis recht wart do bestetiget.
[32 § 3] Sulde man aber eynen vmme solliche sache ader vmme welchirhande sache <mane> geczug furen sal eynes gehegeten dinges, daz ist mit richtere vnde mit schepphen, were denne der richter gestorben, so meinten eczliche, das daz geczeugkenisz ouch tot were. Das ist nicht. Wenne sine nachkomelinge an dem gerichte sal der sachen vnde aller sachen geczeug sien, der en die schepphen ynnern, <ut> ss li. iii ar. xxiiii stirbit15.
Jr16 sollit wissen: Vngewisser geschicht gloubt man nicht, sy were denne bewist mit den, die is sogen vnde horten, vnde was denne so offinbar ist. Dorumme gloubt man den geczeugen, die is sagen vnde horten, <ut> extra de testibus c. preterea17, <et> xxii q. i <c.> dixit18. Sint denne dis den schepphen gar offinbar ist, die is gesehen vnde gehort habin, vnde die is dem richtere vort sagenf, darumme gloubit man is dem richtere ouch, wenne dis geczeugkenisz tut der richter durch sines ammechtis willen. Wenne das ammecht irloubit manichz, das sust in dem rechten vorboten ist, ut xxiii q. v <c.> de occidendis hominibus19. Alzo geschit dis ouch von ammechtis wegen, das eyn richter geczeugen mag.
[32 § 4] Der richter mag keinen von siner clagen wisen, <ut> ss li. iii ar. xvi der richter noch kein man et cetera20.
a rubriziertes et cetera folgt B.b so L fol. 67vb; das B.c so L fol. 67vb; ansprechen B.d so L fol. 68ra; sachen B.e so L fol. 68rb; mag B.f aus sageten korrigiert B.
1–1Vgl. Ssp.-Landrecht III 28 § 1 erster Satz.
2–2Vgl. Ssp.-Landrecht III 28 § 2.
3–3Vgl. Ssp.-Landrecht III 25 § 1.
4–4Vgl. Ssp.-Landrecht III 16 § 1.
5Ssp.-Landrecht I 53 § 1.
6Dig. 50, 17, 41.
7Zu diesem Satz vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht I 7 (I 8 § 3) (BG S. 186 Z. 15–18).
8Dig. 50, 17, 125.
9Richtig: Ssp.-Landrecht III 81 § 2.
10Richtig: Ssp.-Landrecht III 82 § 1.
11Richtig: Ssp.-Landrecht III 28 § 1.
12Richtig: Ssp.-Landrecht III 28 § 2.
13Ssp.-Landrecht I 39.
14Cod. 9, 51, 7.
15Richtig: Ssp.-Landrecht III 25 § 1.
16Zum Absatz vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht III 24 (III 25 § 1) (BG S. 1075 Z. 8 – S. 1076 Z. 2).
17X 2, 20 c. 27.
18Richtig: C. 32 q. 1 c. 2.
19C. 23 q. 5 c. 8.
20Ssp.-Landrecht III 16 § 1.