Das Sächsische Weichbildrecht mit Glosse
‹‹Artikel 94››
Articulus <XCIIIIa>
<Summarium> Von swanger frauwen.
<Textus>
[94 (93)] Das1 wib sal man nicht vorwisen von ires mannes gute, wenne ir man stirbet, dy do eyn kint treit, ehr sy denne genyst1. Man2 sal ouch obir sy nicht richten hocher, denne zcu hut vnde zcu hareb 2.
Glosa
Also wir vor gesprochen habin von manichirhande gerichte beyde burglich vnde pynlich. Nu wollen wir sagen hir von sunderlichen sachin, die dy frauwen antreffende sien.
[92 (91)] Wenne alzo vor gesprochin ist, wy eyn man sinen son vortreten mag, nu wil er hie sagen, das keine frouwe iren son vznemen mag vngerichtis, ab er vor gerichte beschuldiget w(er)t. Vnde das ist darumme, das kein wip vormunde gesien mag.
[93 (92)] Nota. Wo eyn man et cetera. Jr sollet wissen: Ist disz gut ir zcu phande gesatczt, vnde hat sy des bewisunge, sy buwt daz gut uff, alz recht ist, vor yre morgengabe. Jst abir das gut fruchtsam, sy besiczit mit yrer bewisunge das gut zo lange, bisz sy abegewist w(er)t.
Nota. Nympt eyn man eyne wittewe, die kindere hat, er hat kein gut, vnde hat der man eynen son by sinem erstenc wibe, vnde /B 185r direrbeiten sy gut, vnde legen das gut <and> eigen adir an erbe, ader an varnde habe, ader an kouffenschatcz, vnde stirbet der man dornach, vnde hat er ir nicht gegeben by sinem lebendem libe, des mannes son ist nehir zcu dem erbe zcu nemen, wenne der frouwen kindere sien, ader <i>ree tochterkindere, ader ire swesterkindere, ab der son dem vatere ebenbortig ist.
Nota. Nympt eyn man eyn wip, vnde w(er)t em mit ir gut gegebin, er beheldit alles, das em mit dem erssten vnde mit dem andern gegebin was, vnde mag mit dem gute thun vnde lassen, was er wil.
Nota. Hat ouch eyn man sone vnde tochtere, die vngerat sien vnde em ebenbortig sien, lest er gut vnde lehn nach sinem tode, das eigen vnde das gereite gut teilen sy vndir eynandir, das lehen nemen dy knechte zcuuor, <ut> ss li. ii ar. xxxi <volf> wergelt3 ver. hat eyn man4, al sy der son abegesund(er)t.
Nota. Hat eyn man czwierley kindere, vnde hat die ersten vor zcu rate vzgesatczt, vnde gibit er dornach den and(er)n kindern icht an sinem gute, vnde stirbit der man, das habin dy kindere zcuuor; das <obrigeg> teilen dy kindere vndir en glich, ab sy glich ebinbortig sien.
[94 (93)] Nota5. Das wip sal man et cetera. Jr sollet wissin: Dis ist durch der frucht wille. Wenne were die frauwe wol von dem gute zcu wisene, doch zo mag man die frucht von deme gute nicht gewisen; vnde also denne die frucht, die noch nicht geborn ist, syne narrunge von der muter nympt, darumme sal man wider die muter vonh des kindes gute irneren, <ut> C. de divorcio facto apud quem liberi morari vel educari valeant l. licet6, <et> C. de alendis liberis l. si conpetenti7.
Vnde8 des vngebornen /B 185v weisen rechter vormunde sal deme kinde vnde der muter vorstehn zcu rechter vormundeschaft an dem gute, vnde der frouwen ire notdorft geben, <ut> ss li. ii ar. xxii9.
Disser ist nicht der frauwen vormunde, sunder er ist or schaffer von rechtis wegen, ut C. de officio diversorum iudicum l. i10.
Jr sollet wissin: Sturbe eyner frouwen ir man, vnde sy irkente, das sy swanger were, die sal sich barhaftichi bewisen zcu dem driszigisten, <ut> ss li. i ar. xxxiii11. Nu merckit: Vnde bewisit sy das vor dem richtere, die gutere sollen vnuorruckit blibin, bis das das kint genestj ader geboren w(er)t. Wirt das kint lebendig geboren, vnde hette die frauwe des geczeug an den, die ir hulffen zcu der not, adir vorlutbart is sine stymme yn den virwenden, alle, die is horten, sullen geczeug sien siner gebort; vnde wurde is zcu der kirchen getragen, zo mogen alle die geczeug sien, dy is sagen, ut <dek conse.k> di. iiii <c.> parvuli12. Vnde stirbet das kint, des kindes gut stirbet uff dy muter, ut in autt. de restituentibus et ea que parit in tempore l. i13.
Jr14 sollet wissin: Alz daz kint geboren wirt, zo mogin dy erben wol rechen, ab das kint zcu spate geboren ist; das ist zcu uornemen von dem tage, alz der man gestorben ist. Dy rechenunge trit obir dy rechte czit, das ist ab ix monden vnde czwene ader dry tage, zo magl man is dem gute zcu eynem rechten erbe teilen. Jst is ab(ir) darvndir, zo ist is zcu spete geboren, ut in autt. de restitucionibus et ea que parit in tempore § v colla. iiii15. So mag doch wol eyne frouwe eyn kint tragen czhen monden vnde czwene tage vff das lengiste. Darumme sal man deme kinde <dasm> lengiste zcugeben, vnde sal rechen <achtn> tage vor des mannes tode, ordelichin zcu rechin vff das lengiste x mo<n>den vnde czwene tage. Dorobir /B 186r sal man is dem erbe nicht teilen, vnde blibit is lebinde, <mano> mag is an sinem rechten beschelden, <ut> ss li. i ar. xxxvii wer so eynes mannes16 ver. gewynt17. Disz ist ouch zcu uornemen, ab is <czup> fruhe geboren wurde, das ist, ab eyn wip eynen man neme, vnde ouch jn sollichir frist sturbe, vnde liesze sien wip swanger, alzo vor gesprochin ist, <ut> ff. de filijs legitimis l. non testatus18.
Nota. Man sal ouch obir sy nicht richten, alz vor gesprochin ist, ab eyn wip in hanthaftiger tat begriffin wurde an totslage, wy man obir sy richten solle, ab sy obirwunden wirt mit rechte. Nu wil er darusz nemen eyn gemeyne recht, vnde spricht: Man sal ouch et cetera, recht ab er sprechen solde: Wurde eyn frauwisname in vngerichtisq hanthaftiger tad begriffen, vnde vor gerichte <brachtr>, alz recht ist, vnde das vngerichte were, welchirley is were, vmme mort ader vmme brant ader vmme dube ad(er) vmme troge, truge die frauwe eyn lebindincg kint, das were der tat vnschuldig, vnde darumme totit man is vnbillich, <ut> ss li. iii ar. iii man sal19. Vnde sint das man kein vngerichte vorczihn sal, sunder man sal richten, vnde sal denne obir solliche wip richten, so sal man nicht hocher obir sy richten, wenne zcu hut vnde zcu hare. Wenne richte man hochir obir sy, so mochte dy frucht getot werden, das were vnrecht.
Wenne20 der muter missetat schat nicht dem vnschuldigen kinde, ut Institu. de ingenuis § i21. Wenne worumme man sal keine vnschuldige kindere durch eynes missetetigen vaters ader muter wille pynigen ader toten, ut ff. de penis l. sancimus22, et l. pregnantis23. Vnde darumme sal man zcu haut vnde zcu hare obir sy richten, das ist zcu uornemen nach der schicht.
Jst dy sache zo gewant, das lip vmbe lip zcu gebin ist, so sal man das orteil vorczihn, bisz das sy genyst; so or/B 186vteilt man obir sy nach irer vordynten pyn, ut ff. de penis l. in pregnantis24.
a CXIIII B.b et cetera folgt B.c davor rechten wibe durchgestrichen B.d so L fol. 104rb; nu B.e Loch im Papier B.f so L fol. 104rb; wol B.g obirge B.h folgendes kindes gute unterpunktet B.i über ungetilgtem offinberlich B.j -nest über ungetilgtem -wist B.k–k so L fol. 104vb; C. con. B.l überflüssiger Kürzungsstrich über dem -a- B.m so L fol. 104vb; fehlt B.n so L fol. 104vb; fehlt B.o so L fol. 104vb; fehlt B.p so L fol. 104vb; fehlt B.q folgendes in durchgestrichen B.r so L fol. 105ra; brochte B.
1–1Vgl. Ssp.-Landrecht III 38 § 2.
2–2Vgl. Ssp.-Landrecht III 3 erster Satz.
3Richtig: Ssp.-Landrecht II 20 § 2.
4Richtig: Ssp.-Landrecht II 21 § 4.
5Zum Absatz vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht III 36 (III 38 § 2) (BG S. 1157 Z. 3–14).
6Cod. 5, 24, 1 l. un.
7Cod. 5, 25, 3.
8Zum Absatz vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht III 36 (III 38 § 2) (BG S. 1158 Z. 8–11).
9Richtig: Ssp.-Landrecht I 23 § 2.
10Cod. 1, 48, 1.
11Ssp.-Landrecht I 33.
12De cons. D. 4 c. 74.
13Nov. 39, 1.
14Zum Absatz vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht I 36 § 1 (BG S. 318 Z. 5–13; PG S. 240 Z. 12 – S. 241 Z. 2).
15Richtig: Nov. 39, 2 pr.
16Ssp.-Landrecht I 37.
17Ssp.-Landrecht I 37 gegen Ende.
18Dig. 38, 16, 3, 12 (richtig: l. intestato § ult.).
19Ssp.-Landrecht III 3.
20Zum Absatz vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht III 3 (III 3) (BG S. 929 Z. 2–7).
21Richtig: Inst. 1, 4 pr.
22Richtig: Cod. 9, 47, 22.
23Dig. 48, 19, 3.
24Dig. 48, 19, 3 (richtig: l. praegnatis).