Das Sächsische Weichbildrecht mit Glosse
‹‹Artikel 30››
Articulus XXX
<Summarium> Von gabe.
<Textus>
[30 § 1] Was1 man mannen ader wibern gibt in wichbilde, daz sollen sy besiczen dry tage. Was sy abir mit rechter clage <erforderna>, des dorffen sy nicht besiczen1.
[30 § 2] Welch2 man dem and(er)n eyn gut liet ader lest vor gerichte, der sal is geweren iar vnde tag2. Welch3 man abir eygen ader varnde habe vorkouft in wichbilde, der sal sine gewere sien, die wile er lebit. Man sal ab(ir) ghenem das gut lassen in synen geweren, der is vorkouft hat, zcu behalden vnde zcu uorlisen, die wile er is vorsteen sal; wen(ne) er mag nicht mehr angesprechen, deme is do gegeben ist, wenne eyne gabe3.
Glosa
[30 § 2] Dis4 ist die andere satczunge, die der selbie keyser Otto saczte, darumme das des rechten wisen czwiuilten in dem rechten, jn welchir czit man eigen ader varnde habe vorwerren mochte, noch dem male das der Sachsen recht ist, das man sich iczlichz dingis czihn mus bis an den, der is geczugit hat, ab is vihe adir gewant adir anders waz ist, deme gleich, <ut> ss li. ii ar. xxxvi wer obir den and(er)n tag5 ver. spricht abir ghenner6. Der andere <wanb> was also, wy lange man eigen geweren solde, nach deme das man sich dorane bynnen driszig iaren vnde iar vnde tage nicht vorswigen mag, <ut> ss /B 116r li. i ar. xxix an eigen vnde an hofen7.
Disse8 czweytracht komit douon, das die leges manichirhande sprechen. Wenne worumme eczliche sprechen, man moge bewegelich gut, das wir varnde habe heissin, in dren iaren vorweren. Vnde das vnbewegeliche mochte man vndir den gheinwertigen in czwenczig iaren vorweren, ut Institu. de usucapionibus et longi temporis prescripcionibus § iure civili9. Eczliche sprechen, do gehoren driszig iar czuc, <ut> C. de usucapionibus l. i10. Sollichir opinien was der keiser eyn mitteler, vnde saczte die saczunge: Wer eigen adir varnde habe vorkoufte ader vfflysze, der solde des eigen gewere sien, die wile er lebete. Dis ist darumme, das der eigen lest, also er nicht gelassin mag ane erbin orloub, <ut> ss li. i ar. lii ane erben11. Vnde das schat dissem nicht, daz man sollichz geweren sal driszig iar. Wen(ne) do spricht das recht von vorstorben eigen, vnde dis von vorkouften.
Ab12 eyn vater in dem iare, alz er sturbe, ader yn dem iare douor, sien eigen gelaszin ader vorreicht hette, mochte is ghenner mit sollichir besiczunge yn gewere irkrigen, mit der er mir myne gewere entphromden moge, ader was darumme recht sy? Nota. Eczlichir antwert ist: Eyn vater hette is gewerit. Vnde czogin sich an das recht, das hie steit. Wenne das gut hette noch nymant von mynentwegen angesprochen bis an sines libis ende. Dorumme hette der kouffir eyne gerechte gewere doran.
Mochte13 das gut vorweret werden, do ich ny zcu gewillekort hette zcu uorkouffen, so were das vnrecht, das man an erben orloub vnde an gehegit ding erbe noch eigen nicht gelaszin mag, <ut> ss li. i ar.d lii ane erbin14. Solucio. Wir sprechen: Abir er mag das guth ansprechin uff /B 116v allee das recht, das recht ist, so verre, ab er is nicht gewust habe, das is sien vater vorkoufte, ader ab er des vaters kouff nicht hette mocht wedirsprechin; er gewint gheme mit rechten orteilen an das gut. Aber er mus em wederkeren das gelt, das der kouffer deme vmme das gut gab, als er koufte. Wenne gewonne er deme kouffere das eigen an mit deme, das er is keine gewere hat, noch so dissir sich nicht vorswegen hat, vnde wurde gheme sien gelt nicht wedir, das were nicht recht; wenne sich sal nymant rechen mit eynes andern schaden, <ut> ss li. i ar. ix wer dem and(er)n15 ver. wer ouch den16, <et> ff. de condicione indebiti l. naturaliter17, § per emptorie et § eos qui18, <et> ff. de peticione hereditatis l. plane19.
Nota20. Man sal aber yheme das gut lassin. Das ist, man sal is em geweldiglichen laszin, wenne er mus is uff sien gewyn vnde vorlust vorsteen, ut Instituta <def contrahen. emp. et ven. § precium autem constituif> oportet21. Wenne man denne so eyme eyn gut yn sinen geweren lest, so mag man das gut wol mit sinem eyde vortreten, recht ab is sien eigen were. Wenne worumme mag er is nicht geweren, so hot er ouch nicht vorkouft. Gewert er is denne, so ist is sin, <ut> C. de periculo et comodato rei vendite l. i22, <et> Institu. de donacionibus § rursum23. Wenne worumme deme behorit eynes gutis vortretunge mit clage vnde mit antwert, in des ebintuer das gut ist mit gewyn ader mit vorlust, <ut> Institu. de obligacionibus que ex delicto nascuntur § furti autem24, <et> Institu. vi bonorum raptorum § istis25.
Nach26 dem male das denne dis vorgebin was, so hat er keine grosse vorderunge mehr dorczu, wenne eyne gabe, <ut> ss li. i ar. lii ane erbin orloub27 ver. was er28, et Institu. de donacionibus § et alie29, <et> ff. e. ti. l. Aristo30, <et> C. de iure dominii l. i31. Vnde seczit darumme das hie, das man moge domete irkennen, was vndirscheit ist vnder eyner gabe vnde eynem kouffe. /B 117r Wenne wer icht vorkouft, der mus des kouffirs eyn gewere sien. Daz darff der nicht thun, der eyn ding vorgibt, ut ff. de donacionibus l. Aristo32, <et> C. de iure dominii l. evicta33.
[30 § 1] Dorumme spricht er hie: Was man mannen ader wibin gibit, domete sollen sie besiczen drie tage. Das ist darumme, das is en gegebin ist, vnde er is nicht geweren mag noch darff. Vnde wer denne eyn ding <vnuorholeng> drie tage besiczit, den mag man keiner hanthaftigen tat dorane geczien. Was sy abir mit clage irkrigen, do mete habin sieh zcu thun vnde zcu laszin ane allerhande besiczunge.
a so L fol. 66rb; irstorben B.b so L fol. 66va; fehlt B.c davor dor- unterpunktet B.d davor ar. li B.e davor noch einmal uff B.f–f so L fol. 66vb; fehlt B.g so L fol. 67ra; vorholen B.h folgendes thun unterpunktet B.
1–1Vgl. Ssp.-Landrecht III 83 § 1.
2–2Vgl. Ssp.-Landrecht III 83 § 2.
3–3Vgl. Ssp.-Landrecht III 83 § 3.
4Zum Absatz vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht III 76 (III 83 § 3) (BG S. 1497 Z. 2–11).
5Ssp.-Landrecht II 36 § 1.
6Ssp.-Landrecht II 36 § 4.
7Ssp.-Landrecht I 29.
8Zum Absatz vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht III 76 (III 83 § 3) (BG S. 1497 Z. 12–26).
9Inst. 2, 6 pr.
10Cod. 7, 31, 1 l. un.
11Ssp.-Landrecht I 52 § 1.
12Zum Absatz vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht III 76 (III 83 § 3) (BG S. 1497 Z. 27–31).
13Zum Absatz vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht III 76 (III 83 § 3) (BG S. 1498 Z. 1–9).
14Ssp.-Landrecht I 52 § 1.
15Ssp.-Landrecht I 9 § 1.
16Ssp.-Landrecht I 9 § 2.
17Dig. 12, 6, 13. – Richtig: Dig. 12, 6, 14 (l. nam hoc).
18Richtig: Cod. 7, 26, 9 (C. pro emptore l. eum qui).
19Dig. 5, 3, 38.
20Zum Absatz vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht III 76 (III 83 § 3) (BG S. 1498 Z. 10–20).
21Inst. 3, 23, 1.
22Cod. 4, 48, 1.
23Inst. 4, 6, 5 (richtig: § rursus).
24Inst. 4, 1, 13.
25Inst. 4, 2, 2 (richtig: § ult.).
26Zum Absatz vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht III 76 (III 83 § 3) (BG S. 1498 Z. 21–28).
27Ssp.-Landrecht I 52 § 1.
28Ssp.-Landrecht I 52 § 3.
29Inst. 2, 7, 2 (richtig: § aliae).
30Dig. 39, 5, 18.
31Cod. 5, 12, 1.
32Dig. 39, 5, 18.
33Cod. 5, 12, 1.