Das Sächsische Weichbildrecht mit Glosse
‹‹Artikel 115››
Articulus CXV
<Summarium> Von borgeczoge vmme vngerichtea.
<Textus>
[115 (114)] Wer1 burge wirt eynes mannes vor gerichte, en weder zcu gestellen vor gerichte in wichbilde, vnde mag er sien nicht gehaben, alzo er en gestellen sal, er mus is bessern nach deme, alz er beclaget waz, sint er an der clage obirwunden ist. Ghet em abir dy clage an den lip, er mus geben sien wergelt deme clegere, vnde nicht dem richtere; sien gewette hat er abir doran1.
<Glosab>
[115 (114)] <J>r2 sollet wissin: Solliche vorwisunge, die wir ouch borgeczog heissin, die werden enczwer vor gerichte, ad(ir) ane gerichte. Die borgen, dy ane gerichte werden, /B 197r dy mogen loucken, ab sy wollen. Wen eyn iczlichir Sachse der lest is dem andern zcu sinem eyde, wo die bewysunge nicht alczu gut ist, <ut> ss li. i ar. vii wer icht borget3, <et> e. li. ar. xv wer dem and(er)n4 ver. was man aber5, <et> e. li. ar. xxviii drierhande recht6 ver. das andere: Was7. Vnde das geben ouch die leges zcu, das eyn man mit eyden loz werden moge, wo keine redeliche bewisunge ist, ut Institu. de accionibus § item si quis8, <et> ff. de dolo et contumacia l. si deferente9, <et> C. de iureiurando l. causa10.
Borgen11 abir, die in gerichte werden, mogen mit irem eyde nicht los werden, <ut> ss in locis preallegatis12, <et> ff. de pretorijs stipulacionibus l. i13. Vnde solliche burgen werden schuldig drierley wiese.
Primo14. Enczwer sy sien do nicht gheinwortig vnde entpieten is, das man es en gloube. Vnde solliche borgen werden von willen, wenne er hat den willen, das er is thun wil, ut Institu. de obligacionibus que fiunt ex consensu § item in hiis15. Secundo. Dy and(er)n werden mit wercken, alzo die yn ire gewere lassen dube ader roub komen mit iren willen, <ut> ss li. ii ar. lxxii vff welchem huze16. Tercio. Ouch zo werden borgen von gheinwertigen worten, alz der selber muntlich vor eynnen gelabit. Von dem spricht Institu. de verborum obligacione § verbi obligacio17.
Sulche borgen enczwer sy gelabin vor antwert ader vor clage; vor antwert in borglichir clage, ader vor antwert in pynlicher clage. Dy borgliche antwert gelaben, vnde komt der antwerter nicht selber, zo genust der burge alle rechtis, das der antwerter solde habin genossin, ut in autt. de fideiussoribus et mandatoribus et solucionibus § si quis colla. i18. Vnde dis ist zc<u>c uornemen, ab man den selbschuldigen nicht gehabin mag, das man en eigintlichen manen moge, ut ff. de iurisdiccione /B 197v omnium iudicum l. i19. Vnde sunderlich, ab der sachwalde in dem gerichte sy, <ut> jn autt. de testibus § penult.20
Ouch21 sollet ir wissen: Hette ouch eyner borgen gesatczt vmme burgliche clage, vnde gestunde er nicht, sinen borgen zcu losen, do muste man die burgen ehr ansprechen, ehr man des selbschuldigen gutere <b>eclagend sal, <ut> jn autt. de fideiussoribus mandatoribus et solucionibus § neque res colla. i22.
Hette23 ouch eyner gelabet etczwas, vnde mochte des nicht gehaben, er mag sich loszin mit anderem gute, <ut> jn autt. de fideiussoribus mandatoribus et solucionibus § qui autem de cetero colla. i24.
Hetten25 ouch vil lutee mit eynandir mit gesampter hant gelabit, welch borge vnder den allen das gelt alleine beczalit, der hat dy andern alle gelosit, vnde mus den and(er)n ire anczal mit rechte angewynnen, <ut> ff. de solucionibus l. Stichum § ult.26, <et> C. de duobus reis stipuland(i) l. i27.
Hette28 ouch eyner phant vnde burgen mit eynandir gesatczt, do mag der gloubir dy borgen nicht beclagen, her antwerte en denne das phant, die zcu dem phande gelabet haben. Wirt ouch eyn gelobde vorwandilt czwisschen dem <globerf vnd demf> gloubere mit worten, adir mit der vorbyndungen, vnde sich dy burgen nicht doryn geben, die doruor gelabit hatten, die burgen syn von deme ersten gelobdeg los, ut Institu. quibus modis tollitur obligacio § preterea novacione tollitur29. Gelabet ouch eyner vnmogeliche vnde vnerliche ding, der darff er ouch nicht halden, <ut> Institu. de inutilibus stipulacionibus § qui turpi30, <et> ff. de verborum obligacionibus l. generaliter31.
Nota32. Ghet abir die clage et cetera. Hie setczit er dy andere borgeczog, die ouch vor gerichte geschit yn pynlichir sache. Von der spricht er ouch hie: Der darff des antwerters pyn nicht liden, sunder /B 198r er w(er)t los mit dem gesatcztem wergelde, <ut> ss li. iii ar. lxv wer borge33.
Vnde34 disz ist darumme, das vnser recht uff gesatczt wergelt gesatczt ist. Vnde dis burgeczoge geschit darumme, das man is dauor hat, das er vnschuldig sy. Wenne were er in hanthaftiger tat gefangen, vnde vor gerichte bracht, so sal man en nicht zcu borgen geben. Vnde darumme zo w(er)t deme clegere das wergelt, vnde sal siner clagin volgen vnde den antwerter voruesten, ut Institu. de capitis diminucione § maxima35. Vnde dem richtere sien gewette, <ut> ss li. iii ar. lv gebewt der koningk et cetera36.
a rubriziertes et cetera folgt B.b so L fol. 110va; fehlt B.c Loch im Papier B.d Loch im Papier B.e überflüssiger Kürzungsstrich über dem -e B.f–f so L fol. 111ra; fehlt B.g ursprünglich stand gelobden, -n über- und unterpunktet B.
1–1Vgl. Ssp.-Landrecht III 9 § 1.
2Zum Absatz vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht III 9 (III 9 § 1) (BG S. 979 Z. 14 – S. 980 Z. 5).
3Ssp.-Landrecht I 7.
4Ssp.-Landrecht I 15 § 1.
5Ssp.-Landrecht I 15 § 2 letzter Satz.
6Richtig: Ssp.-Landrecht I 18 § 1.
7Richtig: Ssp.-Landrecht I 18 § 2.
8Inst. 4, 6, 11.
9Dig. 4, 3, 21 (richtig: l. quod si deferente).
10Cod. 4, 1, 1.
11Zum Absatz vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht III 9 (III 9 § 1) (BG S. 980 Z. 7–11).
12Ssp.-Landrecht I 7, I 15 § 2 letzter Satz, I 18 § 2.
13Dig. 46, 5, 1.
14Zum Absatz vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht III 9 (III 9 § 1) (BG S. 980 Z. 12 – S. 981 Z. 11).
15Inst. 3, 22, 3.
16Ssp.-Landrecht II 72 § 1.
17Inst. 3, 15 pr. (richtig: § verbis obligatio).
18Nov. 4, 1.
19Dig. 2, 1, 1.
20Nov. 90, 8.
21Zum Absatz vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht III 9 (III 9 § 1) (BG S. 983 Z. 7–9).
22Nov. 4, 2 (richtig: § sed neque ad res).
23Zum Absatz vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht III 9 (III 9 § 1) (BG S. 983 Z. 10–16).
24Nov. 4, 3 (richtig: § quod autem de cetero).
25Zum Absatz vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht III 9 (III 9 § 1) (BG S. 984 Z. 7–10).
26Dig. 46, 3, 95, 12.
27Cod. 8, 39, 1.
28Zum Absatz vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht III 9 (III 9 § 1) (BG S. 984 Z. 11 – S. 985 Z. 6).
29Inst. 3, 29, 3.
30Inst. 3, 19, 24 (richtig: § quod turpi).
31Dig. 45, 1, 26.
32Zum Absatz vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht III 9 (III 9 § 1) (BG S. 986 Z. 1–5).
33Richtig: Ssp.-Landrecht I 65 § 3.
34Zum Absatz vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht III 9 (III 9 § 1) (BG S. 987 Z. 1–10).
35Inst. 1, 16, 1.
36Richtig: Ssp.-Landrecht III 64 § 1.