Artikel 115
Articulus CXV
<Textus>
[115 (114)] Wer1 burge wirt eynes mannes vor gerichte, en weder zcu gestellen vor gerichte in wichbilde,
vnde mag er sien nicht gehaben, alzo er en gestellen sal, er mus is bessern nach deme,
alz er beclaget waz, sint er an der clage obirwunden ist. Ghet em abir dy clage an
den lip, er mus geben sien wergelt deme clegere, vnde nicht dem richtere; sien gewette
hat er abir doran1.
<Glosab>
[115 (114)] <J>r2 sollet wissin: Solliche vorwisunge, die wir ouch borgeczog heissin, die werden enczwer
vor gerichte, ad(ir) ane gerichte. Die borgen, dy ane gerichte werden, /B 197r dy mogen loucken, ab sy wollen. Wen eyn iczlichir Sachse der lest is dem andern zcu
sinem eyde, wo die bewysunge nicht alczu gut ist, <ut> ss li. i ar. vii wer icht borget3, <et> e. li. ar. xv wer dem and(er)n4 ver. was man aber5, <et> e. li. ar. xxviii drierhande recht6 ver. das andere: Was7. Vnde das geben ouch die leges zcu, das eyn man mit eyden loz werden moge, wo keine
redeliche bewisunge ist, ut Institu. de accionibus § item si quis8, <et> ff. de dolo et contumacia l. si deferente9, <et> C. de iureiurando l. causa10.
Borgen11 abir, die in gerichte werden, mogen mit irem eyde nicht los werden, <ut> ss in locis
preallegatis12, <et> ff. de pretorijs stipulacionibus l. i13. Vnde solliche burgen werden schuldig drierley wiese.
Primo14. Enczwer sy sien do nicht gheinwortig vnde entpieten is, das man es en gloube. Vnde
solliche borgen werden von willen, wenne er hat den willen, das er is thun wil, ut
Institu. de obligacionibus que fiunt ex consensu § item in hiis15. Secundo. Dy and(er)n werden mit wercken, alzo die yn ire gewere lassen dube ader
roub komen mit iren willen, <ut> ss li. ii ar. lxxii vff welchem huze16. Tercio. Ouch zo werden borgen von gheinwertigen worten, alz der selber muntlich
vor eynnen gelabit. Von dem spricht Institu. de verborum obligacione § verbi obligacio17.
Sulche borgen enczwer sy gelabin vor antwert ader vor clage; vor antwert in borglichir
clage, ader vor antwert in pynlicher clage. Dy borgliche antwert gelaben, vnde komt
der antwerter nicht selber, zo genust der burge alle rechtis, das der antwerter solde
habin genossin, ut in autt. de fideiussoribus et mandatoribus et solucionibus § si
quis colla. i18. Vnde dis ist zc<u>c uornemen, ab man den selbschuldigen nicht gehabin mag, das man en eigintlichen manen
moge, ut ff. de iurisdiccione /B 197v omnium iudicum l. i19. Vnde sunderlich, ab der sachwalde in dem gerichte sy, <ut> jn autt. de testibus
§ penult.20
Ouch21 sollet ir wissen: Hette ouch eyner borgen gesatczt vmme burgliche clage, vnde gestunde
er nicht, sinen borgen zcu losen, do muste man die burgen ehr ansprechen, ehr man
des selbschuldigen gutere <b>eclagend sal, <ut> jn autt. de fideiussoribus mandatoribus et solucionibus § neque res colla.
i22.
Hette23 ouch eyner gelabet etczwas, vnde mochte des nicht gehaben, er mag sich loszin mit
anderem gute, <ut> jn autt. de fideiussoribus mandatoribus et solucionibus § qui autem
de cetero colla. i24.
Hetten25 ouch vil lutee mit eynandir mit gesampter hant gelabit, welch borge vnder den allen das gelt alleine
beczalit, der hat dy andern alle gelosit, vnde mus den and(er)n ire anczal mit rechte
angewynnen, <ut> ff. de solucionibus l. Stichum § ult.26, <et> C. de duobus reis stipuland(i) l. i27.
Hette28 ouch eyner phant vnde burgen mit eynandir gesatczt, do mag der gloubir dy borgen
nicht beclagen, her antwerte en denne das phant, die zcu dem phande gelabet haben.
Wirt ouch eyn gelobde vorwandilt czwisschen dem <globerf vnd demf> gloubere mit worten, adir mit der vorbyndungen, vnde sich dy burgen nicht doryn
geben, die doruor gelabit hatten, die burgen syn von deme ersten gelobdeg los, ut Institu. quibus modis tollitur obligacio § preterea novacione tollitur29. Gelabet ouch eyner vnmogeliche vnde vnerliche ding, der darff er ouch nicht halden,
<ut> Institu. de inutilibus stipulacionibus § qui turpi30, <et> ff. de verborum obligacionibus l. generaliter31.
Nota32. Ghet abir die clage et cetera. Hie setczit er dy andere borgeczog, die ouch vor gerichte geschit yn pynlichir
sache. Von der spricht er ouch hie: Der darff des antwerters pyn nicht liden, sunder
/B 198r er w(er)t los mit dem gesatcztem wergelde, <ut> ss li. iii ar. lxv wer borge33.
Vnde34 disz ist darumme, das vnser recht uff gesatczt wergelt gesatczt ist. Vnde dis burgeczoge
geschit darumme, das man is dauor hat, das er vnschuldig sy. Wenne were er in hanthaftiger
tat gefangen, vnde vor gerichte bracht, so sal man en nicht zcu borgen geben. Vnde
darumme zo w(er)t deme clegere das wergelt, vnde sal siner clagin volgen vnde den
antwerter voruesten, ut Institu. de capitis diminucione § maxima35. Vnde dem richtere sien gewette, <ut> ss li. iii ar. lv gebewt der koningk et cetera36.
a rubriziertes et cetera folgt B.b so L fol. 110va; fehlt B.c Loch im Papier B.d Loch im Papier B.e überflüssiger Kürzungsstrich über dem -e B.f–f so L fol. 111ra; fehlt B.g ursprünglich stand gelobden, -n über- und unterpunktet B.
1–1Vgl. Ssp.-Landrecht III 9 § 1.
3Ssp.-Landrecht I 7.
4Ssp.-Landrecht I 15 § 1.
5Ssp.-Landrecht I 15 § 2 letzter Satz.
6Richtig: Ssp.-Landrecht I 18 § 1.
7Richtig: Ssp.-Landrecht I 18 § 2.
8Inst. 4, 6, 11.
10Cod. 4, 1, 1.
12Ssp.-Landrecht I 7, I 15 § 2 letzter Satz, I 18 § 2.
13Dig. 46, 5, 1.
15Inst. 3, 22, 3.
16Ssp.-Landrecht II 72 § 1.
18Nov. 4, 1.
19Dig. 2, 1, 1.
20Nov. 90, 8.
26Dig. 46, 3, 95, 12.
27Cod. 8, 39, 1.
29Inst. 3, 29, 3.
31Dig. 45, 1, 26.
33Richtig: Ssp.-Landrecht I 65 § 3.
35Inst. 1, 16, 1.
36Richtig: Ssp.-Landrecht III 64 § 1.