Artikel 113
Articulus CXIII
<Summarium> Von hanthaftigir tad.
<Textus>
[113 (112) § 1] Die1 hanthaftige tat ist do, wo der man mit der tat eynen begrift, ader yn der flucht
der tat.
Glosa
[112 (111) § 1] <N>w sehit, wy heilsam das recht den vnschuldigen zcu hulffe kommit, vnde deme gerichte,
vnde spricht: Welch man mit der hanthaftigen tat gevangen w(er)t mit deube adir mit roube, der mag
sich an keinen geweren geczihn.
Jr3 sollet wissen: Zcwierley clage syn, do man eyner gewere zcu bedarff. Die erste ist
burcglich. Als ab ich clagete uff eyn gut, das vnbewegelich were, der sollichz vorkouft,
vnde mag sien nicht /B 194v gewerend, so nympt er sien gut wider, vnde ghenner sien gelt, vnde blibin beyde ane schaden,
<ut> ss li. i ar. ix wer <dene andern4 v. wirt abir jm5.
Die6 andir clage ist pynlichen, ab einere> den and(er)n beclaget vmme roubliche gewere, alz ab N. P. seine burg an gewunne,
vnde N. spreiche, M. hette is en geheiszin. Das ist mit vndirscheide zcu uornemen.
Waz M. N. so gewaldig, das er is tun muste, so ist N. ane schult, vnde so mus M. geweren.
Alz ab er lichte sien vater ader sien lehnherre <weref>, vnde des bekente, das er is en geheissen hette, ut ff. si familia furtum fecisse
dicatur l. i7, <et> ff. de regulis iuris l. neque velle8. N. mag abir domete nicht ledig gesien, er bewise is denne, alz recht ist, das er
is mit sinem mutwillen nicht getan habe.
Nota. Missetut9 aber eyner durch eynes and(er)n geheisse wille an dube ad(er) an roube, ader deme
glich, der sien nicht so gewaldig ist, bekennetg em der, vndir deme man is vunde in hanthaftiger tat, das er geheiszin were, vnde
der is en geheissen hette bekente is, domete mag er ghennen nicht geledigen, sunder
er w(er)t eyn geselle der missetat, vnde <manh> pyniget sy beyde; domit so w(er)t doch gheme syne pyne nicht gemynret, <ut> Institu.
de obligacionibus que ex delicto nascuntur § interdum10, <et> ff. vi bonorum raptorum l. ait pretor § dolo11, <et> ss li. ii ar. xiii nu vornemet12, <et> C. de raptoribus virginum vel viduarum l. i13.
Sollichir14 geschicht mag er sich uff keinen geweren czihn. Vnde dis ist czweierley wise zcu uornemen. Czum ersten hat man is douor, das er
is thu durch vorczihunge syner pyn wille, ut ff. de penis l. si quis15. Vnde ouch darumme, das is hanthaftige tat ist, <ut> ss li. ii ar. xxxiii die hanthaftige tat16.
Czum17 and(er)n male so mag er sich domete an keinen geweren czihen, /B 195r das ist, das er keinen domete beschuldigen mag, <ut> C. de questionibus l. sicuti18. Dis ist zcu uornemen, ab is der lowcken welde. Bekennet er is abir, das er is dissem
gegeben hette, so wurde er schuldig, vnde disser wurde domete loz, ut Institu. de
obligacionibus que ex delicto nascuntur § oblatum furtum19.
[112 (111) § 2] Nota. Den20 er keiner hanthaftigen tat geczien mag. Das ist, der is eynen ganczin tag vnuorholen vnde vnuorstolen gehalden hat, <ut>
ss li. ii ar. xxxiiii wer syne dube21.
So22 mus er sich domete geczihn an sinen geweren, ab man en kemphlichen gruszit ader anspricht, ab man en pynlichen beclaget; wenne vmme solliche sache mag man keinen kemphlichen
gruszin, <ut> ss li. i ar. lxiii wer so kemphlichen23.
[113 (112) § 1] Nota24. Die hanthaftige tat et cetera. Jr sollit wissin: Der hanthaftigen tat gerichte hat drie sunderlich recht,
darumme das ouch ire clage drierleie ist. Daz erste sunderliche stucke ist: Den man
yn der hanthaftigen tat beclaget, den sal man nicht zcu borgen geben, noch ouch keinerley
frist, <ut> ss li. i ar. lxvi wen man mit25. Czum and(er)n male mogen sy ouch nicht loucken, wenne der cleger ist sy nehir zcu
obirghen, <ut> ss ubi supra26, <et> C. de accionibus et <inscripcionibusi> l. singuli27. Czum dritten male zo mogen sy kein orteil straffen, <ut> ss li. ii ar. xii wen man abir silber28 ver. w(er)t eyn man29.
Nota30. Hanthaftige tat hat gar verlich recht, vnde ist zcu uornemen recht alzo, ab is an
der hant haftet, wenne eyner in der tat begriffen w(er)t, <ut> ff. de furtis l. fur31. Wurde ouchj eyner in der flucht begriffen, so were is ouch hanthafftig, <ut> ff. e. ti. <l.k> si igitur32.
[113 (112) § 2] Vunde man ouch dube yn eynes mannes heymeliche gemach vorsloszin, so were is ouch
eyne hanthaftige tat, douon er den slussil selber truge; phlege er en abir wegk /B 195v zcu hengen adir weg zcu legen, vnde were er vnbesprochen, so mag er sich der hanthaftigen
tat weren vnde der deube mit sinem rechte. Alzo vint ir, daz die sache der hanthaftigen
tat drierley ist. Vnde darumme ist dy clage ouch drierley.
Die33 erste clage vordirt alleine von dem bruchhaftigen die pyn obir eynen voruestin man,
alz obir eynen mordir. Die andere clage vordirt das vormiste gut, das em entphromdet
wazl, <ut> Institu. de accionibus § <omniumm>34. Die dritte clage der hanthaftigen tat, die vordirt beyde pyn vnde gut; alzo zcu
uornemen, ap eyner <einenn> dip vor gerichte brechte mit der deube, ader eyner roubir mit dem roube, ut Institu.
de accionibus § ex maleficiiso 35.
a so L fol. 109ra; ist B.b so L fol. 109rb; fehlt B.c et cetera folgt B.d davor noch einmal nicht B.e–e so L fol. 109rb; fehlt B.f so L fol. 109rb; fehlt B.g er folgt B.h so L fol. 109va; fehlt B.i inprescripcionibus B.j -uc- ligiert B.k so L fol. 109vb; li. B.l davor ist durchgestrichen B.m so L fol. 109vb; omnes B.n so L fol. 109vb; fehlt B.o et cetera folgt B.
1–1Vgl. Ssp.-Landrecht II 35.
2–2Vgl. Ssp.-Landrecht I 66 § 1.
4Ssp.-Landrecht I 9 § 5.
5Ssp.-Landrecht I 9 § 5 letzter Satz.
7Dig. 47, 6, 1.
10Inst. 4, 1, 11.
12Ssp.-Landrecht II 13 § 1.
13Cod. 9, 13, 1 l. un.
15Dig. 48, 19, 6.
16Richtig: Ssp.-Landrecht II 35.
18Cod. 9, 41, 4.
19Inst. 4, 1, 4 zweiter Satz.
21Richtig: Ssp.-Landrecht II 36 § 1.
23Ssp.-Landrecht I 63 § 1.
25Ssp.-Landrecht I 66 § 1.
26Ssp.-Landrecht I 66 § 1.
27Cod. 9, 2, 14.
28Richtig: Ssp.-Landrecht II 11 § 3.
29Ssp.-Landrecht II 12 § 15.
30Zu den nächsten zwei Absätzen vgl. Glosse zu Ssp.-Landrecht II 33 (II 35) (BG S. 735 Z. 6 – S. 736 Z. 7).
31Dig. 47, 2, 3.
34Inst. 4, 6, 1.
35Inst. 4, 6, 18.