Artikel 121
Articulus CXXI
<Textus>
[121 (120) § 1] Wer1 so helt eynen glumenden hunt, ader eynen czamen wolff, ader eynen hersz, bher, ader
eynen affen, waz sy schaden thun, den sal der gelden, der sy gehalden hat; wil er
sich des uszirn nach dem schaden, domit w(er)t er nicht vnschuldig, ab man daz geczugen
/B 201v mag, der selbdritte, daz er is gehalden habe bys an dy czit, daz sy den schaden teten1.
Glosa
[121 (120) § 1] <Syntd> ir vornomen habit von vogiln, welche wilder natur sien adir nicht, nu wil er hie
sagen von tyren, dy ouch wildir natur sien. Jr sollet wissin: Dy tyr sien wilder natur,
dy man nicht vor eynen hirten getribin mag, vnde gehuten, ut Institu. de rerum divisione
§ fere igitur4. Vnde darumme nennit er virley tyr, vnde spricht: Wer so helt eynen glumenden hunt et cetera. By deme hunde sien zcu uornemene allerley tyr, dy by den leuten phlegen zcu wonen, vnde doch von naturen schedelich
phlegin zcu sien. Tete der hunt schaden, er muste is geweren, das er is nicht habe
gewust, das sien hunt glumendef sy; so blibit er ane wandil, ab er thar.
[121 (120) § 2] Were abir der hunt gevessirt an eyner kethen yn eynes mannes gewere, vnde tete der
hunt do schaden, do ist der selbir schuldig, der den selben entphet. Hetczit ouch
eyn man sinen huntg vff siner nackebuer vihe yn synen geweren, <dah is jm schaden wilh,> vnde wurde das gewunt, er <sali syni> schadeloz bliben. Lieffe abir der hunt dem /B 202r vihe nach uff dy gasse, vzwendig des mannes hafe, des hundis w(ir)t sal den schaden
legern vnde gelden uff recht. Welde abir eynes mannes hunt eyn vihe biessen vff der
gassen, ader eynen man, vnde kan man deme hunde anders nicht gesturen, vnde vorlutbart
er dy not, so das er is geczeugen mag, slet er den hunt zcu tode, ader wunt er en, er blibit is ane wandil, mag er dy not bewisen mit geczeuge, alz recht ist. Vnde hat der hunt wunden vorne
zcu, adir czu den syten, vnde thar der man das geweren uff den heiligen mit zcwen
ving(er)n dy notwere, er blibit ane wandil. Jst ab(ir) der hunt hindene gewunt, zo
mag er nicht vnschuldig werden, ab er yn hanthafter tat beschuldiget w(er)t. Er mus
den hunt bess(er)n mit sinem gesatcztem wergelde, <ut> ss li. iii ar. lv5, <et> e. li. ar. ult.6 Dis ist ouch zcu uornemen von anderem vihe, das do czham ist, vnde doch von geschichte
schaden tut; des mag sich eyn man wol uss(er)n, ab er daz vihe nach der geschicht
nicht widir yn sine gewere nymmet, <ut> ss li. ii ar. xl wes hunt7, <et> Institu. si quadrupes pauperiem fecisse dicatur § animalium8, <et> ff. e. t. l. in principio9.
[121 (120) § 3] Jr sollet wissen: Hilde eyner wilde tyr, der man mag nicht vnschuldig werden; was schaden die thun, den mus er gelden. Wenne
worumme sy sien vorboten zcu haldene, er habe sy yoch, wy er sy habe, ut C. de edificiis
edictis l. habencium10. Vnde darumme das solliche thyr, alzo fuchsze, luchsze, panthir, leoparden, lawen
vnde wolffe, wer solliche schedeliche thyr heldet, der sal den schaden gelden vff
recht nach sinem gesatcztem wergelde, ut Institu. si quadrupes pauperiem fecisse dicatur
§ et enim11. Daz mus der man selbdritte bewisen, der den schaden entphangen hat, ut extra de
testibus c. licet universis12, <et> ff. de iniuriis l. hac lege13.
Jr sollet wissen: Das sien alles geboth. Vnde darumme gebewt das recht, das kein man
kein wilt thyr hegen /B 202v sal, er habe is denne in geworchten geweren, alz yn gemawerten ader yn geczymmerten
geweren, <ut> ss li. iii ar. lxvi wer wilde thyr14.
Jr sollet ouch wissen: Alleine das wilde thyr gemeine syn, ydoch zo mag man sy wol
eigen machen. Douon mag eyn iczlich man wol mit synen vndersessin wilkoren, das nymant
vff <desj> and(er)n gute iage; wenne worumme ab man is nicht wilkorte, doch zo mag man is eyme
wol weren mit rechte, das er nicht iage, ut Institu. de rerum divisione § quicquit
autemk 15. Vorwunt abir eyner eyn wilt vszin dem gehege, er mag em volgen in den hagk; sien
horn sal er nicht blasen, noch hetczin; sunder dy wile er is sihetl, dy wile volget er em billich, ab er is moge vahn. Entkomit is em, is ist des, der
is begrifft, ut Institu. de rerum divisione § illud quesitum16.
a rubriziertes et cetera folgt B.b so L fol. 112vb; bauwfirsten B.c et cetera folgt B.d so L fol. 112vb; Syn B.e -ne- doppelt B.f davor nicht B.g mit Einfügungszeichen über der Zeile B.h–h so L fol. 113ra; fehlt B.i–i so L fol. 113ra; zcu B.j so L fol. 113rb; den B.k aus abbreviiertem autt (-t unterpunktet) korrigiert B.l davor sihet durchgestrichen B.
1–1Vgl. Ssp.-Landrecht II 62 § 1.
2–2Vgl. Ssp.-Landrecht II 62 § 2.
3–3Vgl. Ssp.-Landrecht II 62 § 3.
4Inst. 2, 1, 12.
5Richtig: Ssp.-Landrecht III 48 § 4.
6Richtig: Ssp.-Landrecht III 51 § 1.
7Ssp.-Landrecht II 40 § 1.
8Inst. 4, 9 pr.
9Dig. 9, 1, 1 pr.
10Richtig: Dig. 21, 1, 40?
12X 2, 20 c. 23.
14Richtig: Ssp.-Landrecht II 62 § 3.
16Inst. 2, 1, 13.