Das Sächsische Weichbildrecht mit Glosse
‹‹Artikel 134››
Articulus CXXXIIII
<Summarium> Von anvange.
<Textus>
[134 (133)] Neyn man vmme eynen anfang phlichtig ist, icht zcu geben, wider dem richtere noch den schepphena.
Glosa
Als wir vor gesprochen habin von hanthaftiger tat, vnde darumme sollit ir wissen, das sy nicht alleine yn hanthafter tat syn, vnder <denb> man dube ader roub vint, sunder sy sollen an en haben sunderliche drierleyc stucke.
Czum ersten male sal die dube obirnachtig sien, <ut> ss li. ii ar. xxxiiii wer syne dube1. Secundo. Ouch sal er <dasd>, das man anspricht, vnuorholen gehalden habin, ut C. qui latrones vel aliis criminibus reos occultant l. <ie>2, et ii3, <et> Institu. de obligacionibus que ex delicto nascuntur § oblatum4. Tercio. Ouch sal er an sinem rechten volkomen sien, <ut> C. ex quibus causis alicui infamia irrogatur l. si furta5.
[130 (129)] Das wissit: Wer so eyn phert adir eyn andere varnde habe anfangen wil, der sal is thun mit des richters loube, <ut> C. <utf> nemini liceat sine iudicis auctoritate signa inprimere rebus quas alius tenet per totum6. Vnde sal eigintlichen wissin, das is sien sy. Alleine das der richter eynem erloubete, vnde were is nicht sien, er vorlore gliche wol, ut ff. que sentencie sine appellacione rescindi possunt l. illud7. Sich sal ouch keiner vorlaszin uff des richters irlouben; wenne der richter dirloubet andirs nicht, wenne was do recht ist. Jrloubit er icht, daz wedir recht ist, das were deme vnhulfflich, deme er is irloubete, ut C. quando appellare non est necesse l. si cum8. Ouch /B 207r sal er is mit rechte thun, das ist, mit des rechtis wyse. Wenne worumme eyn man mag lichtiglichen sien recht vormutwillen, ut ff. de ordine congnicionum et de officio diversorum <iu>dicumg l. si res9, als hie yn dem texte jn autt. ut iu<di>cesh sine <quoquoi> suffragio fiant § eos colla. v10.
Nota. Geweren et cetera. Jr sollet wissin: Wer eyn gut hat, der hot is vierley gewere; die eyne an gerichte, dy andere vor gerichte. Die an gerichte ist, die ist drierley. Enczwer ich gewere das myne, das mir ymant mit gewalt nemen wolde; wen eyn man mag wol mit gewalt gewalt vortriben, ut ff. de vi et vi armata l. idem11. Hette ich ouch das myne icht, vnde were ich, des von mir zcu geben, so byn ich <einj> rouber ader eyn dip; wenne worumme wer eymek daz syne nympt, ader eyme daz syne weret mit vnrechter gewalt, dy <syntl> al eyns, <ut> Institu. de vi bonorum raptorum § que res12, <et> Ins<ti>tu.m de obligacionibus que ex delicto nascuntur13.
Jr sollit wissin: Wo sich eyn man des sinen vndirwy<n>denn wil, der sal is thun mit orteilen vnde mit rechte, mit dissin worten: "Her richtir, jch bitte, das ich mich des mynen vndirwinden moge zcu rechte." Das sal em der richter ghunnen. Des antwerters rede ist nicht mer denne drierley. Enczwer er spricht, er habes gekouft, ader er habes geczuget, ader geczogen; wenne wo er disser drier rede eyn nicht hette, so gewun<n>e is em der cleger an, ut C. de rei vendicacione l. si inferiorem14, <et> C. de edendo l. is apud15. Vff dy erste antwert, alzo wir sprechen: "Jch habe is gekouft", so sal ich gestellen mynen geweren; mag ich den nicht gestellen, vnde spreche: "Ich weis nicht, ghein weme ichzo koufte", vnde bewisete /B 207v nicht mynen redelichin kouff, zo vorlyse ich myn gelt, vnde byn der deube vnschuldig. Spreiche ich: "Ich habes geczuget, edderp getogenp", das mus ich selbdritte bewisen.
[131 (130)] Jr sollit wissen, das man kein ding vndir ymande anfangen mag, js sy <d>enneq an syner nature vnderscheiden, alzo vihe, cleidere, vnde solich ding. Pheninge, silberynr vnde guldin, dy in der stat ghenge vnde gebe sien, silbir vnde golt vnuorworcht, wyn, korn, oel, dy mag man an worczeichen nicht anfangen, das der so riche sy, das er is wol gehabin mag. Were des nicht, so helt man en vor eynen dip, ut C. de rei vendicacione l. si ex ea16.
Nota. Eyn ding w(er)t dubig manicherley wise. Als ab eyner guth dyben ader roub(er)n abeiaget, adir eyn ding vunde, vnde louckente <dass, alss> man en darumme vragete, so wurde das gut dubig, <ut> ss li. <iit> ar. xxxv was eyn man17. Vnde disser ist doch kein <di>pu, disz ist, das er keines dibis recht lidin salv.
a et cetera folgt B.b so L fol. 115ra; der B.c folgendes sache unterpunktet B.d so L fol. 115rb; Loch im Papier B.e so L fol. 115rb; Loch im Papier B.f so L fol. 115rb; quod B.g Loch im Papier B.h Loch im Papier B.i so L fol. 115rb; quoque B.j so L fol. 115rb; fehlt B.k noch einmal wer eyme folgt B.l so L fol. 115va; Loch im Papier B.m Loch im Papier B.n Loch im Papier B.o davor ch durchgestrichen B.p–p mit Einfügungszeichen am Rand B.q Loch im Papier B.r davor sibl durchgestrichen B.s–s so L fol. 115va; des alles B.t so L fol. 115va; Loch im Papier B.u Loch im Papier B.v et cetera folgt B.
1Richtig: Ssp.-Landrecht II 36 § 1.
2Cod. 9, 39, 1.
3Cod. 9, 39, 2.
4Inst. 4, 1, 4 zweiter Satz.
5Cod. 2, 11, 8 (richtig: l. furti si).
6Cod. 2, 16.
7Dig. 49, 8, 1.
8Cod. 7, 64, 2.
9Richtig: Cod. 7, 19, 6.
10Nov. 8, 8.
11Dig. 43, 16, 1, 27 (richtig: l. praetor ait § vim vi).
12Inst. 4, 2 pr. (richtig: § qui res).
13Inst. 4, 1.
14Cod. 3, 32, 2.
15Cod. 2, 1, 2.
16Cod. 3, 32, 6.
17Richtig: Ssp.-Landrecht II 37 § 1.